Region - Ostróda - Miasto i Powiat

MIASTO – Ostróda 

Dawniej perła Prus Wschodnich, dziś letnia stolica Warmii i Mazur. Otoczona dziewięcioma jeziorami (!) Ostróda jest miastem dynamicznym. Latem odbywają się tu niezliczone imprezy i happeningi, m.in. cieszące się niezwykłą popularnością koncerty na molo nad Jeziorem Drwęckim.

Granicząca z nim promenada zaprasza do przytulnych kafejek i restauracji. Nieopodal majestatycznie wznosi się zamek krzyżacki. Przy odrobinie szczęścia można doznać uczucia podróży w czasie, biorąc udział w biesiadzie rycerskiej organizowanej przez tutejsze bractwo. W zamku mieszczą się muzeum i galeria, a także sala bankietowa. To właśnie do Ostródy zostało przywiezione ciało Ulricha von Jungingena po przegranej bitwie pod Grunwaldem. Kilkaset lat później mury zamku gościły Napoleona, który stąd dowodził swym imperium.

Przemierzając centrum miasta, zwróćmy uwagę na wieże kościołów Najświętszej Marii Panny i ewangelicko - metodystycznego. Bardziej zachwyca ten drugi. W jego pięknym drewnianym wnętrzu godne podziwu są zabytkowe organy. Z wieży widokowej roztacza się urokliwy krajobraz.

Ostróda zachowała jeszcze więcej architektonicznych perełek. Niewątpliwie ewenementem są dwa kompleksy koszarowe z czasów pruskich, zbudowane z czerwonej i białej cegły, nazywane tutaj Koszarami Czerwonymi i Białymi. Podczas kiedy te pierwsze nadal spełniają swoja pierwotną funkcję, Koszary Białe zostały udostępnione miastu.

W centrum miasta stoi również imponująca willa z czerwonej cegły. Była własnością Gladtkego, tutejszego przedsiębiorcy i właściciela cegielni. Jego nazwisko widnieje do dziś wypalone na niektórych cegłach budynku, a także na wielu domach w okolicznych wsiach. Od willi Gladtkego niedaleko do niedaleko do niemieckiego cmentarza oraz do nowego "starego miasta". Miłośnikom historii i fotografii polecamy zapomniany cmentarz "Polską Górkę" przy ulicy Olsztyńskiej. Oprócz starych drzewostanów i żydowskich nagrobków znajdą tu grób Gustawa Gizewiusza, obrońcy polskości na tych ziemiach.

Natomiast fani muzyki reggae powinni przyjechać do Ostródy na największy w Polsce festiwal tej muzyki. Gościł na nim nawet konsul Jamajki, pisała prasa na Jamajce, a kapela nagrała piosenkę i teledysk pod tytułem "Pass thru da Ostróda".

Kanał Ostródzko-Elbląski

Kanał jest sztandarową atrakcją turystyczną, nie tylko zachodnio-mazurską, ale warmńsko- mazurską, a nawet – polską. Tak wysoka ranga tego systemu szlaków wodnych wynika z unikalności jego rozwiązań w skali światowego budownictwa hydrotechnicznego. Budowany w latach 1844-1881 dla celów gospodarczych – funkcjonuje do dziś wprawiając w podziw turystów. Jest dziełem kultury materialnej i myśli technicznej oraz pomnikiem dziedzictwa cywilizacyjnego.
KO-E jest jedynym w Europie kanałem, z czynnym - ponad 120-letnim - systemem lądowego przewozu statków. Cztery śluzy i pięć pochylni, służących pokonaniu niemal 100-metrowej różnicy poziomów wód pomiędzy mazurskim jeziorem Pniewo a żuławskim jeziorem Drużno, to najoryginalniejsze z rozwiązań, które wyróżniają ten XIX-wieczny cud techniki.

Pochylnie, to najbardziej niespotykane urządzenia sprawiające, że statki poruszają się po lądzie pod górę i z góry, na specjalnych szynowych platformach napędzanych kołami wodnymi. Działanie pochylni można podziwiać na terenie gminy Pasłęk i Rychliki, (powiat elbląski). Cały szlak składa się z trzech odcinków głównych o łącznej długości 130 km oraz z wielu odgałęzień wodnych, obejmujących jeziora i żeglowne odcinki rzek. Najdłuższy z nich łączy Ostródę z Elblągiem (stąd nazwa), drugi – Miłomłyn z Iławą, a trzeci – Ostródę ze Starymi Jabłonkami. Poprzez rzekę Elbląg i Zalew Wiślany kanał łączy Mazury z Morzem Bałtyckim.

Więcej na oficjalnej stronie Kanału Ostródzko-Elbląskiego

Źródło: www.zegluga.com.pl
Źródło: www.mazury-zachodnie.pl
Foto: www.zegluga.com.pl

Zamki gotyckie

Zamek w Ostródzie - zamek gotycki, położony nad Drwęcą, zbudowany na początku XIV w. w miejscu dawnej fortecy z końca XIII w., najpierw drewniany, w połowie wieku – przebudowany i ufortyfikowany. Od 1393 r. - murowany z cegły na planie prostokąta z dziedzińcem pośrodku, otoczony międzymurzem i fosą. Skrzydło frontowe z bramą przejazdową i dwa boczne stanowiły siedzibę komtura. Po zwycięstwie grunwaldzkim zamek zajęły wojska polskie. W 1642 r. zamek przebudowano.

W 1788 pożar zniszczył piętro zamku. W XIX w zamek uległ ponownej, gruntownej przebudowie. W 1945 r. – spalony (zachowały się tylko duże fragmenty murów i piwnice). Od lat siedemdziesiątych XX w. systematycznie restaurowany stał się siedzibą Centrum Kultury i Sportu, biblioteki, muzeum oraz stylowej restauracji.

Zabytki - świadectwa historii i kultury

Teren Mazur Zachodnich usiany jest śladami starszej i nowszej historii. Najliczniej reprezentowane są zespoły zabudowań folwarcznych: pałacowo-parkowe i dworskie oraz zabytki architektury sakralnej (świątynie ewangelickie, katolickie, kaplice, kapliczki, dzwonnice i cmentarze).

Wiele z nich odzyskało swoją dawną świetność, a niektóre wymagają restauracji. Nierzadko można tu spotkać, mniej okazałych i często niezauważalnnych świadków historii schowanych pod warstwą ziemi. To głównie grodziska, kurhany i stare cmentarze.
Będąc w tej okolicy warto zauważyć i podziwiać następujące obiekty:

w Ostródzie:

• pokrzyżacki zamek gotycki nad Drwęcą, z początku XIV w., położony na szlaku polskich zamków gotyckich,
• neogotycki kościół pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny (1856-1875),
• zespół obiektów pokoszarowych z początku XIX w. przy ulicy Czarneckiego,
• budynek z początku XIX w. będący obecnie siedzibą Liceum Ogólnokształcącego,
• kościół św. Dominika Savio, z XIV w. (obecny kształt pochodzi z XIX w.),
• kościół ewangelicko-metodystyczny z 1907 r.,
• cmentarz Polska Górka z pożydowskimi nagrobkami oraz neoklasycystyczną bramą. (m.in. miejsce wiecznego spoczynku pastora Gustawa Gizewiusza, obrońcy polskości na Mazurach),
• wieża Bismarcka z 1902 roku przy Park-Hotelu
• wieża ciśnień;

w gminie Ostróda:

• willa, letnia rezydencja pruskiego przemysłowca Andersa, położona wśród lasów, nad jez. Szeląg Mały w Starych Jabłonkach Obecnie Hotel „Anders”,
• dwór klasycystyczny z drugiej połowy XIX w., w Bałcynach -, obecnie własność Uniwersytetu Warmińskiego-Mazurskiego,
• pałac z parkiem z 1879 r., w Grabinie,
• dwór klasycystyczny z drugiej połowy XIX w., w Grabinku - obecnie rodzinny dom dziecka,
• pałac z 1873 r., w Klonowie obecnie gospodarstwo agroturystyczne,
• dwór z drugiej połowy XIX w. w Kraplewie, obecnie obiekt pensjonatowy,
• dwór z drugiej połowy XIX w. w Lichtajnach,
• klasycystyczny dwór z XIX w. w Lubajnach,
• dwór z parkiem z drugiej połowy XIX w., w Pancerzynie,
• dwór z przełomu XIX i XX w. w Rynie,
• dwór i park krajobrazowy z 1910 r. w Szyldaku,
• dwór z drugiej połowy XIX w. w Wyżnicach,
• kościół metodystyczno-ewangelicki w Glaznotach, z zabytkowym ogrodzeniem i dzwonniczką,
• kościół ewangelicki z dzwonnicą i cmentarzem w Kraplewie,

Więcej informacji na stronie internetowej Urzędu Miasta w Ostródzie

Przydatne strony:
www.ostroda2012.pl
www.mazury-zachodnie.pl
www.bip.warmia.mazury.pl/ostroda_gmina_miejska/

Źródło: www.mazury-zachodnie.pl
Foto: www.mazury-zachodnie.pl


POWIAT – Ostródzki

Rys historyczny

W czasach przedchrześcijańskich tereny obecnego powiatu ostródzkiego zamieszkiwały pruskie plemiona. Na początku XII w., wskutek krwawych wypraw Bolesława Krzywoustego, poniosły one dotkliwe straty. Jednak do ich całkowitego wyginięcia przyczynił się Zakon Krzyżacki. W 1274 r., po stłumieniu ostatniego powstania pruskiego, rozpoczęła się migracja ludności – Pomezan i Słowian z Ziemi Chełmińskiej.

W 1329 r. komtur Luter z Brunszwiku nadał osadzie prawo lokacyjne. Tak powstała Ostróda, która od tego momentu zaczęła rozwijać się jako ośrodek handlu i rzemiosła. W latach 1349-70 zbudowany został zamek z kamienia i cegły.  Nieco dłuższą historią może poszczycić się Morąg. Ziemie położone w okolicach tego miasta nazywano Pogezanią i Pomezanią.

Do XII w. zamieszkiwały tu staropruskie plemiona. Miasto Morąg (dawniej Morung, Moring, Mohrungen) rozwinęło się z osady założonej u podnóża zamku krzyżackiego, otrzymując w 1327 r. przywilej miejski.  Również dzisiejsze miasto i gmina Miłakowo leży na terenach dawnej Pogezanii.  Miłakowo zostało założone w 1302 r. jako podgrodzie zamku krzyżackiego. Z zachowanych źródeł wynika, że najpóźniej w 1315 r. posiadało już  prawa miejskie. Trzy lata wcześniej od Ostródy prawa miejskie otrzymało Dąbrówno, siedziba najbardziej na południe wysuniętej gminy w obecnym powiecie ostródzkim.

Zanim w 1326 r. Luter z Brunszwiku dokonał aktu lokacji, Krzyżacy pobudowali pierwszy gród, wykorzystując sprzyjające warunki naturalne – Dąbrówno powstało bowiem na niewielkim przesmyku między jeziorami Dąbrowa Mała i Dąbrowa Wielka.  Pierwsze wzmianki o miejscowości Miłomłyn pochodzą już z 1315 r. Prawa miejskie, w 1335 r., nadał osadzie komtur dzierzgoński Zakonu Krzyżackiego – Hartung von Sonnenborn. Pierwotnie zbudowano tu zamek i młyn, a później powstało osiedle targowe Liwemühle, późniejsze Liebemühle, od którego nazwę wywodzi Miłomłyn.

Nazwa Łukta pochodzi od staropruskiego słowa „lucte” oznaczającego sitowie. Początkowo w herbie znajdowała się ta właśnie roślina. W 1939 r. sitowie zostało zastąpione przez pięć pałek trzcin wodnych, symbolizujących pięć dróg wiodących do Łukty. Z zachowanych dokumentów wynika, że Małdyty zostały założone około 1350 r., będąc początkowo osadą ziemianina pruskiego.  Nazwa miejscowości pochodzi od imienia „Mandyc” lub rośliny – cykuty (w jęz. litewskim „maunda”).

Miejscem znanym z podręczników szkolnych jest miejscowość Grunwald (siedziba gminy w Gierzwałdzie). To właśnie na polach grunwaldzkich, 15 lipca 1410 r., doszło do decydującej bitwy między wojskami polsko-litewskimi dowodzonymi przez Władysława Jagiełłę a armią krzyżacką. Tereny dzisiejszego powiatu ostródzkiego wielokrotnie były miejscem, które pustoszyły wojska walczących ze sobą armii (m.in. XVII w. – wojna polsko-szwedzka, XVIII w. – wojna północna, XIX w. – wojna napoleońska, XX w. – I i II wojna światowa).

Największe spustoszenie spowodowało działanie Armii Czerwonej pod koniec II Wojny Światowej. W styczniu 1945 r. całkowitej zagładzie uległa najstarsza zabudowa Ostródy.  Spalona została najstarsza część Morąga, w tym pozostałości po zamku krzyżackim z XIII w. Wskutek zniszczeń, w 1945 r. prawa miejskie utraciły: Dąbrówno, Miłomłyn i Miłakowo.

Z tego grona Dąbrówno do dziś nie doczekało się przywrócenia statusu miasta. Wojna nie ominęła nawet mniejszych ośrodków. W Małdytach został zrujnowany najbardziej okazały pałac, pochodzący z końca XVII w. II wojna światowa przyniosła głębokie zmiany demograficzne.

Uroki i skarby architektury i natury

Teren powiatu usiany jest śladami starej i nowszej historii. Najczęściej napotkać tu można stare pałace i dwory. Wiele z nich odzyskało swą dawną świetność i pełni najczęściej funkcje turystyczne, jak choćby: Hotel Anders, Hotel Zamek Karnity, Dwór Bieniasze, Pałac Wojciechy, Dwór Kraplewo, Pałac Klonowo, czy Dworek Sople. Nie mniej cennym bogactwem powiatu są bardzo liczne zabytki architektury sakralnej. Większość z nich jest w bardzo dobrym stanie.

Największym i jednym z najstarszych zabytkowych obiektów jest pokrzyżacki, XIV-wieczny zamek w Ostródzie, leżący na turystycznym szlaku Polskich Zamków Gotyckich.

Największe skarby Mazur Zachodnich tkwią w przyrodzie i niepowtarzalnych krajobrazach.

Piękno tego krajobrazu dostrzegali zarówno dawni mieszkańcy nazywając ten obszar „Oberlandem” (Prusy Górne), jak i obecni osiedleńcy, porównując krajobraz Mazur Zachodnich do malowniczej Toskanii. Wszyscy zaś, bez względu na to, czy tu mieszkają, czy są jedynie gośćmi nie są w stanie oprzeć się urokowi tej ziemi.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Powiatu Ostródzkiego

Przydatne strony:
www.powiat.ostroda.pl

Źródło: www.powiat.ostroda.pl
Foto: www.powiat.ostroda.pl