Region - Nowe Miasto Lubawskie - Miasto i Powiat

MIASTO - Nowe Miasto Lubawskie

Nowe Miasto Lubawskie położone jest w południowej części województwa warmińsko-mazurskiego, w dolinie rzeki Drwęcy. Miasto rozłożone jest po obu brzegach rzeki, z tym, że główna jego część zlokalizowana jest po prawej stronie Drwęcy. Wokół miasta rozciągają się malowniczo położone obszary wysoczyzny morenowej z polami sandrowymi. Stałym elementem nowomiejskiego krajobrazu są jeziora połączone urokliwymi rzeczkami.

Przez Nowe Miasto przebiega droga krajowa nr 15.relacji Inowrocław-Ostróda, a także droga wojewódzka relacji Działdowo-Grudziądz. Nowe Miasto Lubawskie to ważny punkt tranzytowy na szlaku łączącym dwa ośrodki o dużym potencjale społeczno-gospodarczym tj. Toruń-Olsztyn. Są to drogi do ważnych regionów turystycznych Polski - na Warmię i Mazury.

Obecnie Nowe Miasto Lubawskie jest miasteczkiem liczącym ponad jedenaście tysięcy mieszkańców. Nowe Miasto Lubawskie przyciąga nie tylko malownicza okolicą, ale także czystym powietrzem oraz atrakcyjnym położeniem geograficznym.

Tereny te ze względu na dobry stan środowiska stanowią część "Zielonych Płuc Polski". Środowisko przyrodnicze urozmaicone jest także szatą roślinną, a zwłaszcza wyraźnie zaznaczającymi się w krajobrazie terenami leśnymi. W bezpośrednim sąsiedztwie miasta występują jedynie małe zgrupowania drzew. Większe powierzchnie leśne rozpoczynają się 3-5 km na północ od miasta i dalej przez Iławę ciągną się w kierunku północnym. Drugi duży kompleks leśny, rozpościerający się południkowo w Odległości ok 10 km na zachód od miasta, stanowią lasy Pojezierza Brodnickiego.

fot. Rzeka Drwęca przepływająca przez Nowe MIasto

fot. Nowe MIasto Lubawskie od strony Drwęcy

Pod względem geobotanicznym okolice Nowego Miasta mają charakter przejściowy. Świadczą o tym m.in. przebiegające w jego bliskości granice trzech krain geobotanicznych, a mianowicie; Pojezierza Pomorskiego, Zachodniopomorskiego Pasa Przejściowego i Pojezierza Mazurskiego. Niedaleko miasta biegną też granice naturalnych zasięgów takich drzew jak: buk, jawor, brekinia, cis i paklon. Wyrazem interesującego pod względem geobotanicznym położenia Nowego Miasta są istniejące w niedalekiej od niego odległości dość liczne rezerwaty przyrody.

Obok szaty roślinnej ważnym elementem środowiska przyrodniczego jest świat zwierzęcy. Okolice Nowego Miasta należą do zoogeograficznej krainy południowo-bałtyckiej. Otwarte przestrzenie, brak zasadniczych przeszkód terenowych sprawiają, iż obszar ten posiada dogodne warunki do swobodnego przenikania różnych elementów faunistycznych, co tym samym nie sprzyja wyodrębnieniu się lokalnej, specyficznej fauny. Większość zwierząt pospolitych występujących w Polsce reprezentowanych jest również na tym terenie.

fot. (z prawej) Nowomiejski rynek - zachowany średniowieczny układ ulic miasta

DANE STATYSTYCZNE

Nowe Miasto Lubawskie zamieszkuje ponad 11,3 tys. osób, w tym niewielka grupa społeczności romskiej.


fot. (z lewej)  Dawny budynek kościoła ewangelickiego. Obecnie mieści się w nim kino, restauracja i punkt informacji turystycznej.

INNE INFORMACJE

Nowe Miasto Lubawskie jest miastem powiatowym położonym na obszarze piastowskiej dzielnicy mazowieckiej, w granicach ziemi chełmińskiej. W wieku XVI – XVIII miasto stanowiło siedzibę rodu Działyńskich, natomiast od 1818 do 1919 r. siedzibę powiatu prowincji Prusy Zachodnie. W okresie niewoli nasze miasto było ważnym ośrodkiem polskości.

Rok 1886 uważa się za rok założenia Towarzystwa Rolniczego oraz Banku Ludowego, w tym samym roku swe działania podjęło tajne koło filomatów mieszczące się w gimnazjum. Kolejne ważne wydarzenie dla historii naszego miasta to powstanie patriotycznego Towarzystwa Śpiewaczego „Harmonia”, które działa do dziś.

Po roku 1950 powiat nowomiejski zostaje włączony do województwa olsztyńskiego, w latach 1975 – 1998 mieścił się w województwie toruńskim, a od roku 1999 w województwie warmińsko – mazurskim.

fot. Zachowana baszta bramna (Brodnica)
z XV wieku

Przydatne strony: 
www.umnowemiasto.pl
www.it.umnowemiasto.pl

Zapraszamy na stronę o zabytkach Nowego Miasta Lubawskiego

POWIAT - Historia Powiatu Nowomiejskiego

Oprócz wielu atrakcji przyrodniczych Powiat Nowomiejski obfituje również w zabytki historyczne. Powiat Nowomiejski leży na styku historycznych ziem: sasińskiej, pomezańskiej, chełmińskiej, lubawskiej i michałowskiej. Teren ten nie jest jednorodnym regionem pod względem tożsamości kulturowej. Nowe Miasto Lubawskie zostało założone w 1325 roku przez Ottona von Lutterberga. Miejscowości leżące w okolicach Nowego Miasta Lubawskiego zostały założone w większości XIV wieku przez Zakon Krzyżacki.

fot. Największy w Polsce zespół
ściennego malarstwa barokowego z XVII wieku

Zamierzeniem władz zakonnych Nowe Miasto Lubawskie miało być ośrodkiem dóbr krzyżackich na tym terenie. Rola polityczna Nowego Miasta była widoczna w I poł. XIV wieku. Był to okres obfitujący w liczne konflikty, a szczególnie polsko–krzyżacki.

Na zachodnim brzegu Drwęcy, na równinie między Kurzętnikiem i Nowym Mieście zgromadziły się główne siły zakonu krzyżackiego. 9 lipca 1410 roku król Władysław Jagiełło na czele armii przekroczył granicę państwa zakonnego i skierował się pod Kurzętnik. Po zorientowaniu się, że brody są umocnione, rozpoczął marsz na Lidzbark Welski. Mieszczanie nowomiejscy walczyli wspólnie z rycerzami zakonnymi oraz wojskami zaciężnymi w 26 chorągwi wójtostwa bratiańskiego.

Po pokoju toruńskim w 1411 roku Nowe Miasto pozostało w rękach krzyżackich. Kurzętnik oraz  Nowe Miasto poniosły straty również podczas tzw. wojny głodowej w 1414 roku. Nowe Miasto wraz z okolicznymi wioskami wróciło do Polski w 1468 roku jako starostwo bratiańskie.

Atrakcyjne z uwagi na rozwój turystyki może być też odwołanie się do dziedzictwa dawniejszych gospodarzy tych ziem – Prusów, a przede wszystkim Zakonu Krzyżackiego.
Teren Powiatu Nowomiejskiego  obfituje w  wiele zabytków pozostałych po Zakonie Krzyżackim z wieku XIV/XV, a szczególnie ruiny zamków czy umocnień, kościołów.
Ponowne straty tereny te poniosły podczas wojny polsko-szwedzkiej w latach 1626 – 1629. Wiele strat na tych terenach poniesiono w 1633 roku, kiedy wybuchła zaraza oraz ponownie podczas potopu szwedzkiego w latach 1655 -1660.

fot. Barokowy wystrój nowomiejskiej bazyliki

Od 1772 roku Nowe Miasto i okolice zostały przejęte przez pruskich zaborców. Nastąpiły lata germanizacji. Przez ponad sto lat nie mówiono na tych terenach   po polsku, nie działały żadne polskie organizacje, w szkole dzieci i młodzież uczyła się języka niemieckiego. Pod koniec XIX wieku zakładano tajne kółka nauki języka polskiego, historii Polski. Zakładano polskie towarzystwa rolnicze, spółdzielcze, kulturalne.

fot. Zachowany fragment baszty z XV wieku

Do 1818 roku Ziemia Lubawska wchodziła w skład powiatu michałowskiego (województwo chełmińskie).

1 kwietnia 1818 roku nastąpił nowy podział administracyjny Prus Zachodnich. Utworzono wtedy (w wyniku podziału dotychczasowego powiatu michałowskiego) nowy powiat lubawski. Wszedł on w skład rejencji kwidzyńskiej. Siedzibą władz powiatowych zostało Nowe Miasto Lubawskie.
19 stycznia 1920 roku ziemia lubawska została przyłączona do Macierzy. Zaczęła się repolonizacja całego Pomorza. Powstawały polskie organizacje kulturalne, polityczne, młodzieżowe czy parafialne. Po tragicznych latach drugiej wojny światowej (1939 -1945) zaczęto odbudowywać miasta i wioski.

W powiecie nowomiejskim zachowało się wiele zabytków, m.in.: obiekty sakralne, zespoły dworsko – pałacowe, ruiny zamku kapituły chełmińskiej.

Przydatne strony:
www.powiat-nowomiejski.pl

Źródło: Urząd Miejski w Nowym Mieście Lubawskim. Referat Promocji.
Fot. Urząd Miejski w Nowym Mieście Lubawskim. Referat Promocji.