Region - Kętrzyn - Miasto i Powiat

MIASTO – Kętrzyn

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1329 roku. Na skraju puszczy, przy pruskiej osadzie Rast, Krzyżacy wybudowali drewnianą strażnicę nazwaną Rastenburg. Znajdowała się ona prawdopodobnie na wzgórzu nad rzeką Guber, w miejscu, gdzie około pół wieku później wybudowano stojący do dnia dzisiejszego obronny kościół św. Jerzego. Zadaniem strażnicy i osadzonej w niej załogi była obrona tej części państwa zakonnego przed licznymi wyprawami litewskimi; był to także punkt etapowy w krzyżackich wyprawach na Litwę.

Strażnica, dwukrotnie zdobywana i palona przez Litwinów - 3 listopada 1345 roku przez wojska książąt Olgierda i Kiejstuta oraz 22 lutego 1347 roku była każdorazowo odbudowywana, położona przy niej osada zaludniała się nowymi mieszkańcami. 11 listopada 1357 roku komtur Bałgi Johan Schindekopf nadał osadzie przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim. Zapewne w tym czasie rozpoczęto budowę murowanego zamku usytuowanego w południowo - wschodnim narożniku murów miejskich.

W XV wieku mieszkańcy Rastenburga kilkakrotnie buntowali się przeciw władzy Zakonu. W 1410 roku rycerz Johart i burmistrz Barddyne poddali miasto królowi polskiemu. W 1440 roku Rastenburg był jednym z założycieli Związku Pruskiego. W 1454 roku zbuntowani mieszczanie zajęli zamek, a krzyżackiego prokuratora Wolfganga Sauera utopili w stawie młyńskim.

Po sekularyzacji zakonu, w 1525 roku nastąpił około stuletni okres świetności miasta, któremu kres położyły liczne epidemie (w 1625 roku zmarło w wyniku epidemii 2.500 osób w mieście i okolicy) oraz wybuch I wojny polsko - szwedzkiej. Kolejne wojny i epidemie przyczyniły się do upadku miasta. Dopiero około połowy XIX wieku dla Rastenburga nadszedł okres rozwoju.

Miasto uzyskało połączenie kolejowe z większymi miastami prowincji. Powstało wówczas wiele nowych zakładów przemysłowych oraz instytucji użyteczności publicznej. Kolejny kryzys, który przyniósł ze sobą wybuch I wojny światowej trwał do lat 30 - tych XX wieku. W końcu stycznia 1945 roku, po zajęciu miasta przez wojska radzieckie zamek i większa część staromiejskiej zabudowy miasta zostały spalone.

Z powstaniem herbu Kętrzyna wiąże się następująca legenda:
W okolicznych lasach grasował niedźwiedź dający się mocno we znaki osadnikom. Czynił on szkody nawet w pobliżu miasta. Nic więc dziwnego, że okoliczni mieszkańcy postanowili zabić groźnego zwierza. Zorganizowano obławę i w czasie pościgu niedźwiedź został raniony. Rana jednak nie była śmiertelna, drapieżnik uciekł i schronił się w gęstym mateczniku, z którego nie miał się siły wydostać. Tam został zabity. Na mapach niemieckich miejsce tego wydarzenia lokalizowano na wzgórzu w pobliżu Zalesia Kętrzyńskiego.

Kalendarium

XII-XIV w. – na terenie obecnego miasta funkcjonowała osada pruskich Bartów
1342 - po raz pierwszy wymieniony został provisor in Rastenburg - prokurator (Pfleger) –
           niższy urzędnik krzyżacki.
1344 i 1346 - najazdy Litwinów pod wodzą książąt Olgierda i Kiejstuta zniszczyły oppidum
           Rastenburg.
1348-1357 - budowa umocnień z dwoma bramami otaczających osadę, początek budowy
           kościoła św. Jerzego.
11 listopada 1357 - Komtur Bałgi Johan Schindekopf wystawił Henrykowi Padeluche przywilej,
           w którym przekazał mu do osadzenia miasto Rastenburg.
1374 - pierwsza informacja o zamku prokuratorskim w Rastenburgu.
1410 - po klęsce Zakonu pod Grunwaldem, burmistrz Johan Bardin z Jochartem z Towarzystwa
           Jaszczurczego wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi. Rok później miasto ponownie
           znajdowało się pod władzą Krzyżaków.
1454 - zdobycie zamku przez mieszczan. Prokurator Wolfgang Sauer uwięziony, a następnie
           stracony przez zbuntowanych mieszkańców. 19 czerwca 1454 r. burmistrz Melchior   
           Zimmerman złożył w Królewcu podpis pod aktem hołdowniczym królowi polskiemu.
1461 - miasto poddało się wielkiemu mistrzowi Ludwigowi von Erlichshausen, który potwierdził
           dotychczasowe przywileje i przyrzekł amnestię.
1515 – koniec przebudowy kościoła św. Jerzego po pożarze z 1500 r.
1545 - książę Albrecht założył w mieście szkołę mającą przygotowywać uczniów do
           nowoutworzonego Uniwersytetu Królewieckiego.
1628 – 1629 - W czasie pierwszej wojny polsko-szwedzkiej Rastenburg zajęty przez polskie
           oddziały.
1807, 21 czerwca - po bitwie pod Frydlądem (Fridland) w Rastenburgu nastąpiło spotkanie
           oddziałów generałów Dąbrowskiego i Zajączka wchodzących w skład armii Napoleona.
1834 – 1875 – wykonano brukowanie drogi do Królewca i okolicznych miast.
1843 – 1847 – wybrukowano większość miejskich ulic.
1867 – miasto uzyskało połączenie kolejowe z Królewcem a rok później z Ełkiem.
1882 - rozpoczęła działalność cukrownia, rozwój przemysłu przetwórczego – browar,
           drożdżownia.
1886 - przy Chłopskim Przedmieściu wybudowano nowy ratusz. Początek tworzenia nowego
           centrum miasta.
1895 - staraniem gminy katolickiej wybudowano kościół św. Katarzyny.
1899-1925 - rozwój infrastruktury miejskiej
1945 koniec stycznia – po wkroczeniu do miasta radzieccy żołnierze spalili prawie całą
         zabudowę dawnego Starego Miasta i Nowego Rynku oraz zamek.
1946, 7 maja – oficjalna zmiana nazwy miasta na Kętrzyn.
1948 - uruchomiono fabrykę sprzętu kablowego - późniejszy Farel, a obecnie Zakłady Philips
           Lithing Poland.
1955 – rozpoczęto akację odgruzowywania miasta, która została zakończona rok później.
1958 – 1962 – budowa nowych domów mieszkalnych na terenie Starego Miasta
1959 – utworzono zakład odzieżowy „Warmia’ oraz Spółdzielnię Mieszkaniową „Pionier"
1962 – 1967 – odbudowa zniszczonego podczas II wojny światowej zamku
1973 – miasto liczyło 20.5 tys. mieszkańców
1975 – w wyniku reform administracyjnych zlikwidowane zostały powiaty, powołano urząd
            naczelnika miasta
1990 – zmiany polityczno-społeczne w Polsce przywracają samorząd terytorialny (rady miejskie
            i urząd burmistrza)
2007 – miasto świętuje 650-lecie swego istnienia

 

ZABYTKI

Zamek

Zamek został wzniesiony na wzgórzu nad rzeką Guber. Budowę gotyckiego zamku, w przeszłości będącego siedzibą prokuratora krzyżackiego, prawdopodobnie rozpoczęto po nadaniu praw miejskich w 1357 roku. Wcześniej grodu przed najazdami litewskimi broniła drewniana strażnica, wzniesiona przez krzyżaków na zgliszczach zdobytego w XIII wieku pruskiego grodu Rast.

Warowną budowlę zamku otoczono murem z trzema basztami w narożnikach i bramą od strony Miasta. Do dziś zachowały się fragmenty murów obronnych z basztami. Zamek początkowo był budowlą trójstronną ,zamkniętą od strony zachodniej murem z bramą wjazdową. W reprezentacyjnym skrzydle północnym mieścił się refektarz, pomieszczenia mieszkalne krzyżackiego prokuratora oraz kaplica.

Obecnie w zamku mieszczą się Muzeum im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Miejska Biblioteka Publiczna oraz Galeria „Konik Mazurski". W Muzeum znajdują się niezwykle interesujące zbiory, które tworzą ekspozycje stałe. W zbiorach muzeum znajduje się pruska kamienna rzeźba kultowa z X w., niezwykle interesujący zbiór rzeźb gotyckich, jedna z największych kolekcji pruskich chorągwi pogrzebowych XVII w., z jedyną w Europie dziecięcą chorągwią pogrzebową, liczne zabytki rzemiosła artystycznego oraz meble z XVII-XIXw., pamiątki historii miasta i regionu.

W okresie letnim na dziedzińcu zamkowym odbywają się koncerty i jarmarki. Pragniemy szczególnie zaprosić Państwa na Średniowieczny Jarmark Świętego Jakuba, który odbywa się pod koniec lipca oraz na letnie koncerty z cyklu Kętrzyńskie Spotkania Zamkowe odbywające się w sierpniowe weekendy.

Bazylika Mniejsza

Kościół p.w. św.Jerzego został wybudowany w miejscu dawnej krzyżackiej strażnicy. Świątynia została zbudowana przez Krzyżaków w II połowie XIV wieku i rozbudowana na początku XV wieku. Otaczają ją pozostałości miejskich murów obronnych z basztami.

Kościół jest interesującym przykładem obronnej architektury sakralnej. We wnętrzu można zauważyć odchylenie prezbiterium w stosunku do osi nawy głównej, jest ono wynikiem prac budowlanych przeprowadzonych po pożarze, który w 1500 roku zniszczył część świątyni.

Niewątpliwą atrakcją bazyliki jest wysokiej klasy kryształowe sklepienie wykonane w 1515 roku przez gdańskiego mistrza Matza. Jednak Bazylika posiada wiele innych cennych zabytków m.in. manierystyczną ambonę z 1594 r., ze scenami Sądu ostatecznego i spotkania Chrystusa i dwóch Apostołów w drodze do Emmaus, zabytkowe organy z 1721 roku, które mają 43 głosy. Obecnie kościół p. w ś. w  Jerzego posiada tytuł Bazyliki Mniejszej oraz pełni funkcję kolegiaty. W sezonie turystycznym istnieje możliwość podziwiania panoramy Kętrzyna i okolic z wieży kościoła.

Kościół Ewangelicki p.w. Św. JANA

W sąsiedztwie bazyliki znajduje się kościół ewangelicki p.w św.Jana. Kościół powstał w połowie XIV wieku w wyniku przebudowy wcześniejszej kaplicy z końca XV wieku. W ołtarzu głównym z 1717 roku znajdują się malowane na drewnie obrazy oraz rzeźby przedstawiające m.in. św. Piotra i św Jana. Barokową ambonę z 1730 r. ozdabia 11 przedstawień na drewnie zescenami biblijnymi.

Neogotycki Budynek Starostwa

Neogotycki budynek Starostwa Powiatowego zbudowany w 1896 roku.

Budynek  Byłej Loży Masońskiej

Loża wolnomularska pod nazwą „Diet Thore des Tempele"(Trzy Bramy świątyni) w Kętrzynie została założona 9 października 1818 roku. Prace budowlane trwały 4 lata. Od 1864 roku mieszkańcy Kętrzyna oraz ówcześni turyści zachwycali się niezwykłą architektoniczną perełką. Niewielki piętrowy budynek na planie prostokąta zdobią cztery ośmioboczne wieżyczki. Neogotycki wystrój architektoniczny elewacji budynku i kształt budowli zaczerpnięto z późnego gotyku angielskiego. W czasie I wojny światowej loża przerwała działalność, którą wznowiła już w 1918 roku. Przeprowadzono wówczas remont budynku, który w 1925 roku stał się własnością kupca Maxa Rudzio.

Jednak po dojściu nazistów do władzy Loża „Trzech Bram Świątyni" w Kętrzynie została rozwiązana a jej majątek przejęło miasto. Po II wojnie światowej do lat 60 - tych w budynku loży znajdował się powiatowy dom kultury z salą projekcyjną i kinem. W 1999 roku budynek został gruntownie odrestaurowany. Obecnie znajduje się w nim Punkt Informacji Turystycznej oraz siedziba Stowarzyszenia im. Arno Holza dla Porozumienia Polsko-Niemieckiego

Kościół  p.w. Św. Katarzyny

Budowę wzniesiono w neogotyckim stylu, konsekracji dokonał ksiądz Biskup Andrzej Thiel w asyście kapituły warmińskiej 1897 roku. W kościele zachowało się neogotyckie wyposażenie, ołtarz główny oraz ołtarze boczne a wszystkiemu dodaje dostojeństwa zachowana ambona. Pierwotną swą świetność kościół odzyskał po zakończeniu prac remontowych 1956 roku.

Ratusz

Jest to trzykondygnacyjny budynek z czerwonej cegły wybudowany z inicjatywy burmistrza Wiewiórowskiego, uroczyście otwarty 30 grudnia 1886 roku. Do 1997 roku ratusz był nieprzerwanie siedzibą administracji miejskiej. Obecnie w części budynku mieści się Urząd Stanu Cywilnego, a w niedługiej przyszłości do ratusza powróci administracja miejska.

Stado Ogierów

Na trenach przylegających do jeziorka miejskiego mieści się Stado Ogierów z największą w Europie stajnią zbudowaną w 1877 roku o długości 200 m. Organizowane tu zawody, konkursy i pokazy konne zdobyły renomę w kraju i za granicą. Kętrzyńskie Stado Ogierów oferuje miłośnikom koni jazdę w siodle, przejażdżki powozami oraz naukę jazdy konnej.

Atrakcje w okolicy 

Wilczy Szaniec – Kwatera Hitlera

W odległości 8 km od Kętrzyna, w pobliżu wsi Gierłoż, znajduje się największa z siedmiu europejskich kwater wojennych Adolfa Hitlera – Wilczy Szaniec. Budowę "Wolfsschanze" rozpoczęto w 1940r. w związku z planowaną inwazją III Rzeszy na Związek Radziecki. W ciągu czterech lat przy budowie zatrudnionych było ok. 40 tys. robotników, którzy wznieśli przeszło 100 budowli w tym 7 bunkrów ciężkich.

Hitler w Wilczym Szańcu przebywał z przerwami od 24 czerwca 1941r. do 20 listopada 1944rr. W Wolfsschanze podejmowano najważniejsze decyzje związane z historią II wojny światowej. Godnym podkreślenia jest fakt, iż to właśnie tutaj 20 lipca 1944r. Claus von Stauffenberg dokonał nieudanego zamachu na Hitlera.

W związku z ofensywą Armii Radzieckiej, 24 stycznia 1945 roku saperzy niemieccy dokonali wysadzenia najważniejszych obiektów kwatery. Trzy dni później dotarła Armia Czerwona, która dokonała dalszych zniszczeń kwatery oraz miasta Kętrzyn. Podczas trwającego prawie 10 lat rozminowania terenu wokół kwatery wydobyto około 54 tysiące min. Od 1959 roku ruiny udostępniono do zwiedzania.

Zapraszamy na oficjalną stronę Kwatery Hitlera w Gierłoży  - www.wolfsschanze.pl

Lotnisko Wilamowo

Z kwaterą główna Hitlera w Gierłoży nierozerwalnie związane jest lotnisko Wilamowo znajdujące się w odległości ok. 10 km od Wilczego Szańca. Początki lotniska sięgają 1935 roku, kiedy to powstało lotnisko sportowe. Jednak prawdziwa rozbudowa nastąpiła wraz z budową Wilczego Szańca. Wtedy to właśnie lotnisko Wilamowo zyskało status lotniska wojskowego służącego do obsługi pasażersko-towarowej kwatery Hitlera oraz stanowiącego zewnętrzny system ochrony Wilczego Szańca.

Z lotniska korzystał sam Hitler oraz jego niedoszły zabójca, pułkownik Claus von Stauffenberg, który po nieudanym zamachu odleciał z Wilamowa do Berlina.

6 października 1954 roku z Lotniska Wilamowo wystartował samolot z kardynałem Stefanem Wyszyńskim, który jako więzień stanu został przewieziony z miejsca dotychczasowego zesłania Stoczka Klasztornego do Prudnika.

Od 1998 roku lotnisko jest własnością prywatną, użytkowaną przez Aeroklub Krainy Jezior. Obecnie lotnisko służy do obsługi małych samolotów sportowych i turystycznych. Aeroklub oferuje szkolenia dla skoczków spadochronowych, pilotów szybowcowych, motolotniarzy i pilotów samolotowych. Organizowany na lotnisku Festyn Lotniczy zyskał ogromną popularność zarówno w kraju jak i za granicą. Co roku na przełomie lipca i sierpnia dziesiątki tysięcy turystów przyjeżdża na lotnisko aby być świadkiem wspaniałego widowiska.

Zapraszamy na oficjalną stronę lotniska -  www.lotniskoketrzyn.pl


Linia Kolejowa Kętrzyn - Węgorzewo

Linia kolejowa nr 259 została oddana do użytku 1 lipca 1907 roku. Do 1940 roku służyła głównie do obsługi ruchu pasażerskiego. W czasie II wojny światowej linii używana była do celów wojskowych. Regularnie kursowały po niej pociągi kurierskie na trasie Berlin – Kwatera Główna Hitlera w Wilczym Szańcu – Kwatera Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych w Mamerkach. Specjalnymi pociągami na spotkanie z Hitlerem przyjeżdżały najważniejsze osobistości. Po zakończeniu II wojny światowej linia została zniszczona. Ponownego otwarcia dokonano w 1948 roku. Pociągi osobowe kursowały na tej linii do roku 1992, a towarowe do 2000.

Obecnie, dzięki staraniom Stowarzyszenia Hobbystów Kolejowych, trasa kolejowa z Kętrzyna do Węgorzewa została wpisana do rejestru zabytków, a od lipca 2008 roku kursuje na tym odcinku kolej turystyczna.

Trasa z Kętrzyna do Węgorzewa liczy 33 km i przebiega przez niezwykle interesujące miejsca m.in. Gierłoż z Wilczym Szańcem, Radzieje (była kwatera Lammersa), Mamerki oraz Kanał Mazurski. Pociąg kursuje w weekendy w sezonie letnim.

Święta Lipka

Ta niewielka miejscowość oddalona od Kętrzyna o 12 km, słynie z sanktuarium maryjnego, do którego już od średniowiecza pielgrzymują rzesze wiernych z najbardziej odległych zakątków Polski.

Obecny kościół i klasztor, perły polskiej architektury powstały w latach 1687-1693 z inicjatywy Jezuitów. Budowę świątyni poprzedziły prace przygotowawcze. Grunt wymagał stabilizacji, ponieważ plac budowy wchodził na bagnisty teren między jeziorem Wirowym i Dejnowa. Osiągnięto to przez wbicie w podłoże licznych pali z pni olchowych.

Kościół posiada zachowaną w idealnym stanie bogatą i różnorodną dekorację. W fasadzie świątyni widnieje stylizowana kamienna lipa z figurą Matki Boskiej, stanowiąca symbol sanktuarium. Ręcznie kuta brama prowadząca na dziedziniec to dzieło Jana Schwartza z Reszla. Kościół ma kształt trójnawowej bazyliki. W nawie głównej, w ołtarzu znajduje się obraz Matki Bożej z 1640 roku.

Zwiedzanie sanktuarium uatrakcyjniają prezentacje organów. Krótki koncert oraz pokaz ruchomych figur ozdabiających organowy prospekt w sezonie letnim odbywa się co godzinę (od 9.30 do 17.30, w niedziele i święta o 10.30, 12.30, 13.30, 15.30 i 17.30). Od października do kwietnia prezentacja ma miejsce o godz. 10, 12 i 14.

Zapraszamy na oficjalną stronę Sanktuarium Maryjne - www.swlipka.org.pl

Więcej informacji na oficjalnej stronie Urzędu Miasta Kętrzyn

Oficjalna strona Starostwa Powiatowego w Kętrzynie

Przydatne strony;
www.ketrzyn.com.pl
www.starostwo.ketrzyn.pl
 

Źródło: www.ketrzyn.com.pl
Fot. www.ketrzyn.com.pl