Region - Ełk - Miasto i Powiat

MIASTO - Ełk

Miasto położone jest na pojezierzu ełckim, niemalże dziewiczej krainie z lasami o słonecznych polanach i mrocznych zagajnikach z przezroczystymi jeziorami, czystymi rzekami i szemrzącymi strumykami rozlokowanymi między morenowymi pagórkami.

Jest to idealne miejsce wypoczynku dla tych, którzy szukają spokoju dziewiczych, nieskażonych cywilizacją krajobrazów oraz tych preferujących aktywny wypoczynek na rowerze, w kajaku bądź na grzbiecie końskim. Wszystko to razem tworzy niepowtarzalny krajobraz i zachęca do pozostania tu na dłużej.

Sercem tej ziemi jest Ełk, malowniczo położony nad Jeziorem Ełckim i rzeką. Jaćwingowie – pierwsze na tych ziemiach plemię – założyli na ełckiej wyspie strażnicę. W późniejszych latach ówczesny komtur krzyżacki – Urlich von Jungingen – nadzorował prace przy wznoszeniu warownego zamku, którego fundamenty przetrwały do dzisiaj. To ów krzyżacki zamek dał początek późniejszemu miastu.

Turysta w Ełku na brak atrakcji narzekać nie może. W mieście jest plaża miejska na której możecie nie tylko kąpać i opalać się do woli, ale również wypożyczyć sprzęt wodny i podziwiać malowniczy brzeg miasta z powierzchni jeziora. Jeśli nie macie ochoty na plażowanie, polecamy spacer promenadą, która ciągnie się brzegiem jeziora Ełk.

Jest tu spokój i cisza, zakłócana jedynie przez rozmawiających ludzi. Po jeziorze pływają ptaki, które łaszą się do spacerowiczów. Aż trudno uwierzyć, że tereny jak z bajki, znajdują się zaledwie dwie minuty drogi od głównej ulicy Ełku.

Wiosną i latem jest tu pełno spragnionych ciekawych widoków, rowerzystów. Nie ma chyba nic przyjemniejszego, niż jazda rowerem brzegiem jezior, przez pola i lasy, pagórki i równiny.

Walory Ziemi Ełckiej doceniają wszyscy, którzy choć raz odwiedzili te tereny.

Zabytki:

Wieża Ciśnień

Wieża Ciśnień w Ełku została zbudowana w 1895 r., stając się jednym z urządzeń umożliwiających zaopatrywanie mieszkańców Ełku w wodę. Pozyskiwano ją z sześciu studni głębinowych zlokalizowanych w lesie, ok. 4 km od Ełku, a następnie gromadzono w zbiorniku retencyjnym. Stąd wodę tłoczono siedmiokilometrowym przewodem właśnie do tejże wieży, gdzie wynoszono ją na maksymalną wysokość, aby nabrała odpowiedniego ciśnienia i poprzez 30-kilometrową sieć rozdzielczą popłynęła do 80% ełczan. Z wieży korzystano przez osiemdziesiąt lat, do czasu, gdy w latach 70-tych wybudowano nowoczesny system wodociągowy.

Dziś Wieża Ciśnień pełni wyłącznie rolę atrakcji turystycznej. Znajduje się w niej placówka o zagadkowej nazwie Muzeum Kropli Wody. Można tu zobaczyć oryginalne urządzenia techniczne służące niegdyś do zaopatrywania miasta w wodę pitną. Dzięki nocnemu oświetleniu obiekt wygląda atrakcyjnie również po zachodzie słońca.

Zamek Krzyżacki – Na  wyspie

W odległych czasach na wysepce Jeziora Ełckiego powstała pierwsza strażnica Jaćwingów. Krzyżacy wznieśli tam w latach 1398-1406 zamek, którego budowę nadzorował ówczesny komtur, późniejszy Wielki Mistrz Zakonu – Ulrich von Jungingen. Obiekt połączył z lądem drewniany most zwodzony. Zamek miał istotne znaczenie strategiczne oraz dawał dobre zabezpieczenie okolicznej ludności. Został wkrótce (w 1410 r.) zburzony przez wojska polskie pod wodzą Władysława Jagiełły. ale niebawem go odbudowano.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku ełcki zamek stał się siedzibą starosty, potem także sądów. Duży pożar w 1833 roku wymusił remont, który zmienił zasadniczo wygląd dawnej warowni, zaadaptowanej na więzienie. W XIX wieku wyspę połączono z lądem groblą, czyniąc ją półwyspem. Od 1913 r. na wyspę zamkową na Jeziorze Ełckim prowadzi most z zachowanymi do dziś pozostałościami po oświetleniowych lampach gazowych.

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa  

Charakterystyczną budowlą wznoszącą się ponad innymi jest kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa wybudowany w latach 1847 - 1850. W postaci jaką widzimy dzisiaj, istnieje on dopiero od roku 1925.

Posiada ornamentalną dekorację stylizowaną kaszubsko - mazursko. Duże wrażenie robi ołtarz główny pochodzący z 1959 roku, 4 ołtarze boczne oraz witraże przedstawiające najważniejsze sceny z życia Jezusa Chrystusa. Tuż przed kościołem stoi figura Pana Jezusa oraz krzyż na pamiątkę wbudowania Pierwszego Krzyża Misyjnego w 1948 roku. Na wysokiej wieży w każde południe rozbrzmiewa hymn Ełku informując Ełczan o mijającym czasie.

Katedra Ełcka

Katedra ełcka była konsekrowana 19 sierpnia 1903 przez ks. Biskupa Edwarda Hermanna pw. św. Wojciecha i Przemienienia Pańskiego. Została ona odnowiona i odmalowana w 1955 roku. Kolejny, generalny remont, przeprowadzono w latach 1993-1995.

Wyposażenie częściowo gotyckie. W roku 1990 z Fatimy sprowadzono Figurę Matki Boskiej, którą koronował w Olsztynie 13 maja 1994 roku papież Jan Paweł II. 25 marca 1992 roku kościół został podniesiony przez papieża Jana Pawła II do godności katedry diecezji ełckiej. 13 maja 1994 roku biskup ełcki Wojciech Ziemba ustanowił kościół Sanktuarium Diecezjalnym Matki Boskiej Fatimskiej.

Kalendarium historyczne Ełku:

Kilka znaczących faktów z historii Ełku : 1398r. - 1406r. powstaje zamek na wyspie. Jego założycielem jest Ulrich von Jungingen:

1425 r. założenie Ełku
1513 r. Ełk ma już własną pieczęć z herbem przedstawiającym jelenia z uniesioną głową zwróconą w lewą stronę, skaczącego wśród drzew
1560 r. przywilej organizowania targu tygodniowego
1669 r. akt potwierdzenia praw miejskich i nadania przywileju czwartego jarmarku
1709 r. - 1710 r.  epidemia dżumy pozbawiła życia ok. 1300 z 2000 mieszkańców
1720 r. założenie szkoły miejskiej
1754 r. założenie pierwszej apteki
1800 r. powstało polskie seminarium nauczycielskie, którego organizatorem i kierownikiem był arcyprezbiter ełcki - Tymoteusz Gizewiusz, doskonały znawca j. polskiego
1818 r. Ełk stał się miastem powiatowym
1842 r. ukazuje się pierwszy numer miesięcznika "Przyjaciel Ludu Ełcki"
1868 r. otwarcie linii kolejowej Ełk - Królewiec
1876 r. telegraf w Ełku
1898 r. telefon w Ełku
1910 r. - 1917 r. powstała kolej wąskotorowa. Linia biegnie z Ełku do Turowa ( 48 km)
1920 r. plebiscyt - Ełk pozostaje w granicach Niemiec
1945 r.  Ełk zdobywa Armia czerwona
06.04.1945 r. miasto przechodzi w ręce polskie
1992 r. ustanowienia Diecezji Ełckiej
1999 r. wizyta Ojca Świętego Jana Pawła II (największe zgromadzenia w historii miasta) ok. 300.000 pielgrzymów.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Urzędu Miasta w Ełku.

Do pobrania wersja elektroniczna: "Informator turystyczny miasta Ełk"  (pdf.)

Przydatne strony:
www.elk.pl
www.powiat.elk.pl
www.turystyka.elk.pl
www.mosir.elk.com.pl

Źródło: www.elk.pl
Foto: www.elk.pl
Foto: www.powiat.elk.pl 

POWIAT – Ełcki

Powiat ełcki, położony we wschodniej części województwa warmińsko – mazurskiego, obejmuje Pojezierze Ełckie i część Mazur Garbatych. W skład powiatu wchodzi miasto Ełk oraz gminy wiejskie: Ełk, Kalinowo, Prostki i Stare Juchy. Zajmuje on obszar 1112 km2, liczy ok. 86 tys. mieszkańców.

Historia powiatu sięga czasów średniowiecza. Do XIII wieku ziemie te były zamieszkiwane przez plemiona Jaćwingów, które zostały wymordowane bądź wysiedlone przez Zakon Krzyżacki. O ich istnieniu świadczą pozostałości w postaci grodzisk, kurhanów, wzmianek w kronikach oraz wielu nazw topograficznych.

Niepowtarzalny krajobraz tworzy pagórkowaty teren z kopulastymi wzniesieniami poprzecinanymi dolinami rzek i jezior oraz dużymi kompleksami leśnymi i małymi zagajnikami, mokradłami i bagnami. Niemal cały powiat znajduje się w dorzeczu rzeki Ełk. Lasy powiatu ełckiego zajmują obszar 24 tys. ha, co stanowi 22 % ogółu jego powierzchni. Są to na ogół pozostałości niegdysiejszej Puszczy Jaćwieskiej.

Powiat Ełcki w obecnym kształcie terytorialnym i prawnym powstał w 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej kraju. Położony we wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, graniczy od północy z powiatem oleckim i suwalskim, od zachodu z giżyckim i piskim, od wschodu z augustowskim i od południa z grajewskim. Zajmuje obszar 1111,9 km2, liczy 86 tys. mieszkańców, w jego skład wchodzą miasto Ełk oraz gminy wiejskie: Ełk, Kalinowo, Prostki i Stare Juchy.

Powiat obejmuje swoim zasięgiem Pojezierze Ełckie oraz część Mazur Garbatych. Leży na ziemiach, które we wczesnym średniowieczu zamieszkiwały plemiona Jaćwingów. Lud ten zanikł z końcem XIII wieku, wymordowany bądź wysiedlony przez Zakon Krzyżacki. Pozostały po nim jedynie grodziska, kurhany, wzmianki w starych kronikach oraz nazwy topograficzne. Kolonizacja ziem powiatu zaczęła się na przełomie XIV i XV wieku. Pierwszym siedliskiem na tym terenie była prawdopodobnie Ruska Wieś (założona przez Rusinów w 1376 roku) i powstała w tym samym mniej więcej czasie wieś Klusy. Osiedlali się tutaj osadnicy z Mazowsza.

Klimat powiatu należy do najzimniejszych w Polsce. Niższe średnie temperatury roczne występują tylko na terenach górskich i w sąsiednim powiecie oleckim. Średnia temperatura roczna w powiecie wynosi około 6,6 st. C, temperatura stycznia -4,2 st. C, lipca 17,8 st. C. Ilość opadów jest tu stosunkowo duża, z rzadka występują posuchy, duża jest jednak wietrzność. W lecie przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie, zimą południowo-wschodnie i zachodnie.

Krajobraz powiatu ełckiego jest typowy dla moreny czołowej. Wyróżniają go liczne zaokrąglone wyniosłości, zamknięte zagłębienia, około 90 większych i mniejszych jezior, niezdecydowana sieć hydrograficzna oraz zawiły układ poziomic. Najwyższe wzniesienie to Płowcza Góra (205 m n.p.m.) leżąca w okolicy Skomacka Wielkiego. Natomiast obszary położone najniżej to brzegi jezior, m.in.: Przepiórki, Białego, Krzywego, Stackiego, a także tereny ciągnące się wzdłuż biegu rzek: Ełku, Przepiórki, Małkini. Obniżenie tych terenów sięga 120 m n.p.m.

Niemal cały powiat znajduje się w dorzeczu rzeki Ełk. Największym jej dopływem jest rzeka Lega, nosząca w swym środkowym odcinku nazwę Małkiń, a od Jeziora Rajgrodzkiego do ujścia płynąca jako Jerzgnia. Lasy powiatu ełckiego, zajmujące 23,2 ha, to na ogół pozostałości niegdysiejszej Puszczy Jaćwieskiej. Jej fragmentami są: na północy Puszcza Borecka, na wschodzie Puszcza Augustowska i Lasy Ełckie. W lasach powiatu przeważają drzewa iglaste, przede wszystkim świerk i sosna.

Ponadto w drzewostanie występują lipa, dąb, wierzba, brzoza i olcha. Bogata jest też roślinność wodna: turzyce, skrzypy, manna, jaskry, trzciny, sitowie, pałka wodna, a na jeszcze głębszych wodach grzybienie i grążel żółty. Nie brak tu rezerwatów przyrody czy jej pomnikowych okazów podlegających ochronie.

Przykładem jest rezerwat Ostoja Bobrów w Bartoszach – kompleks otoczony z trzech stron jeziorami, na którym nie tylko występuje ponad 270 gatunków roślin, ale także żyją interesujące okazy miejscowej fauny.

Zabytki Powiatu:

Ełcka Kolej Wąskotorowa

W 1905 roku na zlecenie ówczesnego starosty Carla Suermondta powstał projekt budowy w powiecie ełckim kolei wąskotorowej o prześwicie 1000 mm. Poprzedziła go analiza geologiczna, klimatyczna, gospodarcza i wojskowa.

Linia miała prowadzić z Ełku przez rzekę Ełk, przesmykiem pomiędzy Jeziorem Ełckim i Selmentem Wielkim, dalej przy Jez. Regielnickim, przez Regielnicę i Kałęczyny do Lasek Małych. Tutaj linia rozdzielała się. Jedna trasa prowadziła przez Sypitki, Pisanicę i Kalinowo do granicznego Turowa, druga natomiast do wsi Zawady Tworki nad Jeziorem Rajgrodzkim. Kolejkę zbudowano w latach 1910 -1913.

Uroczyste otwarcie ruchu na trasie Ełk – Laski – Borzymy i odgałęzieniu Laski – Zawady Tworki odbyło się 23 października 1913 r. Odcinek z Borzym do Turowa przekazano do eksploatacji 1 grudnia 1915 r.- już po wyparciu Rosjan z Prus Wschodnich. Linię obsługiwały 4 dwuosiowe parowozy oraz 42 wagony, w tym 2 pocztowo – bagażowe i 5 osobowych. W 1951 roku dokonano zmiany szerokości toru na 750 mm. Trakcja parowa utrzymała się do 1968 roku, po czym zastąpiono ją lokomotywami spalinowymi. W 1995 roku wprowadzono tzw. tramwaje szynowe.

Ełk znajduje się w gronie zaledwie kilku miast w Polsce posiadających ten niezwykły środek lokomocji. Wśród turystów popularne są przejazdy wagonikami w stylu retro, które zabierają podróżnych w najpiękniejsze okolice powiatu ełckiego. W celu uatrakcyjnienia podróży pod parą można dodatkowo połączyć ją ze spływami kajakowymi, ogniskiem czy też wycieczkami pieszymi lub rowerowymi. Wartość Ełckiej Kolei Dojazdowej dostrzegł Wojewódzki Konserwator Zabytków w Suwałkach, który wpisał ją w całości do rejestru pod numerem A – 847.

Tunel i kanał podziemny

Całkowicie zapomnianym, a niezwykle ciekawym rozwiązaniem technicznym na terenie naszego powiatu jest podziemny kanał łączący dwa jeziora w gminie Stare Juchy. Podziemny tunel biegnie między jeziorami Szóstak i Ułówki. Płynie tam mała rzeczka trzymetrowej szerokości i półmetrowej głębokości, która na końcu wpada do malowniczego jeziorka Ślepieniec.

Tunel zbudowano na początku XX wieku, w trakcie wielkich inwestycji mających na celu połączenie jezior i osuszenie jak największych połaci pól. Ma ok. 1,60 metra średnicy i 300 metrów długości. W niektórych miejscach przebiega 10 metrów pod ziemią. Aby przejść przez tunel, trzeba włożyć długie rybackie kalosze albo nie zakładać żadnych butów. Zaleca się włożenie kasku ochronnego, na pewno przyda się także latarka.

Najłatwiej dotrzeć do wejścia do tunelu z drogi Stare Juchy – Gorło. Po zjechaniu z iście górskiej serpentyny należy skręcić w lewo, w leśną drogę prowadzącą lekko pod górę. Na rozstaju dróg trzeba skręcić w prawo i przejechać kilkadziesiąt metrów wzdłuż brzegów niewielkiego jeziorka.

Słup graniczny

Słup graniczny niedaleko wsi Bogusze pod Prostkami postawiono w 1545 r. na styku trzech granic: Korony Polskiej, Wielkiego Księstwa Litewskiego i Prus. Jest on jednym z najstarszych tego typu zabytków w Polsce.

Wysoki na około sześć metrów słup to unikat nie tylko w skali krajowej. Pomnik tworzy murowana z cegły kolumna o podstawie kwadratu, otynkowana na biało, zwieńczona daszkiem z czerwonej dachówki.

Obiekt ten stoi na wybrukowanym podłożu. Na wschodniej ścianie słupa tablica z czarnego marmuru upamiętnia ustalenie na tych terenach granicy trzech spierających się ze sobą przez kilka wieków sąsiadów. Na tablicy wyryty został łaciński napis, który w polskim przekładzie Antoniego Wiśniewskiego brzmi: „Kiedy Zygmunt August sprawował rządy w państwie ojca a (jednocześnie) margrabia Albert I panował, ów nad Jagiełły dwojga imion starodawnymi grodami, ten nad krajem Prusów w pokoju piastował władzę, wzniesiony został ten słup, który miał oznaczać linię graniczną kraju oraz rozgraniczać tereny obu władców roku 1545 miesiąca sierpnia.”

Nad tablicą umieszczono herby Litwy (Pogoń) i Prus Książęcych (wizerunek brandenburskiego orła z koroną na szyi i literą S na piersiach, co oznaczało zależność lenną). Tablica z oryginalnym napisem i herbami została zdjęta przez Niemców i przewieziona do muzeum pruskiego w Królewcu; na słupie umieszczone są kopie wykonane z piaskowca w roku 1907.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Powiatu Ełckiego.

Przydatne strony:
www.powiat.elk.pl

Źródło: www.powiat.elk.pl
Foto: www.powiat.elk.pl