Region - Elbląg - Miasto i Powiat

MIASTO - Elbląg

Początki miasta przypadają na rok 1237. Wówczas to nad brzegiem rzeki Elbląg Krzyżacy założyli zamek obronny. Wokół niego wyrosła osada handlowa. W 1246 roku otrzymała ona prawa miejskie, lubeckie. W Elblągu znajdowała się wówczas siedziba krajowych mistrzów Zakonu Krzyżackiego. W XIV wieku Elbląg był ważnym ośrodkiem portowym, należał do związku miast hanzeatyckich. O zamożności dawnych Elblążan świadczą wyniki prac wykopaliskowych, prowadzonych na Starym Mieście. Archeolodzy wydobywają tysiące wyrobów z bursztynu, ceramiki, szkła, metali itp. Są one dowodem na istnienie ożywionych kontaktów handlowych mieszkańców dawnego Elbląga m.in. z Niemcami, Skandynawią, Anglią, Niderlandami.

Ważną datą w historii miasta było jego przystąpienie w 1440 roku, do Związku Pruskiego. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku Elblążanie złożyli hołd królowi Polskiemu Władysławowi Jagielle, ofiarowując mu zdobyty zamek krzyżacki. Jednakże dopiero po pokoju Toruńskimw1466 roku Elbląg wszedł w skład państwa polskiego. Miasto otrzymało liczne przywileje od królów polskich, stało się ważnym portem morskim. Wojny jakie przetoczyły się przez te tereny w XVI i XVII w przyniosły zarazy, grabieże i kontrybucje.

Po I rozbiorze Polski w 1772 roku Elbląg został wcielony do państwa pruskiego. Ożywienie miasta nastąpiło w XIX wieku. Elbląg znalazł się na szlaku kolejowym. Do eksploatacji przekazany został kanał Ostródzko-Elbląski. Powstały zakłady, m.in. browar, fabryka cygar, lokomotyw i samochodów. Szczególne znaczenie dla miasta miała jednak stocznia, założona przez Ferdynanda Schichau. W Elblągu budowano m.in. torpedowce, łodzie podwodne i lokomotywy.

W 1945 roku miasto wróciło do Polski. Wskutek działań wojennych Elbląg został zniszczony w około 65 proc. Szczególnie ucierpiało Stare Miasto. Zabytkowe kamieniczki legły w gruzach. Inne, uszkodzone, rozebrano. Większość dotychczasowych Elblążan opuściła miasto. Trud odbudowy przejęli przesiedleńcy. W ciągu minionych lat powstały nowe zakłady pracy i osiedla mieszkaniowe. Dzięki inicjatywie władz miasta doszło do utworzenia w 1998 roku Euroregionu Baltic. Jednego z największych euroregionów Europy, którego Elbląg jest członkiem.

Elbląg, liczący obecnie 128 tys. mieszkańców, położony jest nad rzeką o tej samej nazwie, w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w pobliżu Zalewu Wiślanego.

Usytuowany jest przy drodze nr 7 Warszawa-Gdańsk, oraz przy tzw. "Berlince" - drodze do Kaliningradu, 60 km od Gdańska, 50 km od granicy polsko-rosyjskiej i 100 km od Kaliningradu.

Elbląg jest dynamicznie rozwijającym się miastem grodzkim, ośrodkiem przemysłowym, akademickim i kulturalnym, atrakcyjną bazą wypadową dla turystów. Jest też portem morskim.

Za dokonania na rzecz ochrony środowiska został dwukrotnie uhonorowany – jako pierwsze miasto w Polsce - „ekologiczną” nagrodą Unii Europejskiej. Natomiast Rada Europy nadała mu Flagę Europy. Jest też trzykrotnym laureatem ogólnopolskiego konkursu „Gmina Przyjazna Środowisku” pod patronatem Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Otrzymał również wyróżnienie Związku Miast Bałtyckich za realizację programu edukacji ekologicznej.

Czołowe zakłady przemysłowe Elbląga to Alstom Power Sp. z o.o. /producent turbin parowych i gazowych, przekładni zębatych oraz ciężkich odlewów staliwnych i z metali kolorowych/, browar grupy Żywiec S.A., Mazurskie Meble International. Działają też spółki Holdingu Elzam / produkcja konstrukcji stalowych i obróbka metali / oraz inne przedsiębiorstwa branży meblarskiej, skórzanej i odzieżowej.

Miasto jest aktywne na polu międzynarodowym. Z inicjatywy jego władz w 1998 r. powstał Euroregion Bałtyk, skupiający nadmorskie regiony sześciu leżących nad Bałtykiem krajów: Rosji, Polski, Szwecji, Litwy, Łotwy i Danii. Elbląg współpracuje z 14 miastami partnerskimi. Są to: Kaliningrad i Bałtijsk (Rosja), Leer (Niemcy), Ronneby (Szwecja), Nowogródek (Białoruś), Druskienniki (Litwa), Tarnopol (Ukraina), Liepaja (Łotwa), Compiegne (Francja), Trowbridge (Anglia), Coquimbo (Chile), Baoji (Chiny), Tainan (Tajwan), Nowy Sącz (Polska).

Rada Miejska Elbląga, dążąc do pozyskania krajowych i zagranicznych inwestorów, podjęła uchwałę o ulgach dla firm tworzących nowe miejsca pracy. Z ulg przyszli inwestorzy mogą również korzystać, decydując się na lokalizację swoich obiektów w elbląskiej podstrefie Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.

Zabytki Elbląga

Starówka Elbląska

Starówka Elbląska z historycznym układem urbanistycznym, podzamczem, zespołem klasztornym i szpitalnym, z charakterystyczną dla Elbląga Ścieżką Kościelną, z zespołem zrekonstruowanych kamieniczek; to jest miejsce, które powinien odwiedzić każdy turysta. W wyniku działań wojennych II wojny światowej Stare Miasto, które urodą nie ustępowało Starówce Gdańskiej, zostało prawie całkowicie zniszczone. Od kilkunastu lat prowadzona jest rekonstrukcja Starówki. Kamieniczki, które powstają nawiązują do dawnego stylu. Teren Starego Miasta to eldorado dla badaczy przeszłości, największy poligon architektoniczny w Europie. Wydobyte przez archeologów przedmioty lub ich fragmenty trafiają do elbląskiego muzeum. Na Starym Mieście na turystów czekają liczne kawiarenki, puby i pizzerie.

Na Starym Mieście znaleźć można wiele atrakcji turystycznych m.in. budowle gotyckie: katedra pw. Św. Mikołaja, Centrum Sztuki - Galeria El, Brama Targowa. Będąc w Elblągu warto odwiedzić także Muzeum w Elblągu i Bibliotekę Elbląską.

Tutaj też zaczyna się unikatowy szlak wodny - Kanał Elbląski. Z Elbląga udać się można w rejs do Krynicy Morskiej i Kaliningradu (Rosja).

Elbląskie Stare Miasto to jeden z największych w Europie pod względem powierzchni teren objęty kompleksowymi badaniami archeologicznymi. Na podstawie ogromnej ilości wydobytych zabytków, od trzynasto-do dziewiętnastowiecznych, wiadomo jak wyglądało życie codzienne dawnych elblążan, jak mieszkali, pracowali, bawili się, ubierali, co jedli. Wśród kilkuset tysięcy odnalezionych eksponatów, najcenniejsze z nich to: osiem instrumentów muzycznych, 23 tabliczki woskowe, sześć znaków pielgrzymich, wspaniałe mauretańskie średniowieczne talerze, zabawki, broń, wyroby ze szkła. Wielość i różnorodność odkrytych przedmiotów świadczy o intensywnych kontaktach handlowych dawnych Elblążan niemal z całą Europą od Norwegii po Hiszpanię, Anglię i Włochy, jak też i o ich zamożności. Badania archeologiczne na Starym Mieście w Elblągu prowadzone są sezonowo, od 1980 roku, przez grupę archeologów z Pracowni Archeologii Miast przy Muzeum w Elblągu. W najbliższym czasie wydany zostanie katalog elbląskich zabytków. Podobne wydawnictwo ma w tej chwili jedynie Amsterdam.

Katedra św. Mikołaja

Katedra pw. Św. Mikołaja to jeden z najstarszych obiektów sakralnych w Elblągu. W surowym, gotyckim wnętrzu kościoła można doświadczyć tchnienia przeszłości. Jest to świątynia trzynawowa, halowa z dwuprzęsłowym prezbiterium. Na przestrzeni wieków była ona kilkakrotnie przebudowywana m.in. po wielkim pożarze, który wybuchł w kwietniu 1777 roku w następstwie uderzenia piorunu a także po zniszczeniach, spowodowanych działaniami wojennymi w lutym 1945 roku.

Do ciekawszych zabytków, które oglądać można we wnętrzu monumentalnej budowli należy m.in. brązowa chrzcielnica pochodząca z 1387 roku a wykonana przez mistrza Bernhausera i ołtarze ufundowane przez cechy elbląskich rzemieślników: flisaków wiślanych, słodowników, czeladników szewskich. Jest także figura patrona diecezji elbląskiej świętego Wojciecha.

Obok katedry znajduje się pomnik Jana Pawła II. Został on ufundowany w celu uczczenia wizyty papieża w Elblągu, jaka miała miejsce w 1999 roku i zgromadziła, na mszy św. celebrowanej na płycie lotniska ok. 300 tysięcy wiernych.

Na uwagę zasługuje także Ścieżka Kościelna. Jest to niezwykły zabytek architektoniczny Elbląga. Stanowi go wąskie przejście między domami, łączące ulice Wigilijną i Mostową. W przeszłości ten szlak pieszy był dłuższy. Prowadził ze Starego Miasta do bramy dawnego kościoła Dominikanów.

Brama Targowa

Brama Targowa w Elblągu jest jednym z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych zabytków Elbląga. XIV-wieczna budowla stanowiła w przeszłości fragment nieistniejących już murów obronnych miasta. Została zbudowana w XIV wieku, jako element miejskiego systemu fortyfikacji. Dolna jej część powstała w 1319 roku. W 1420 roku budowla zyskała nadbudówkę. Podczas prac nad górną częścią Bramy Targowej, od strony zewnętrznej, dobudowano dwubasztowe przedbramie, które przetrwało aż do roku 1775. Od północnej strony umieszczona była w przeszłości brama, broniła ona dostępu do miasta w nocy. W 1755 roku na dachu Bramy Targowej pojawił się hełm w stylu barokowym, który ufundowali Elblążanie, stworzono taras widokowy oraz zamontowano zegar. W czasie wojny Brama mocno ucierpiała. Odbudowano ją w latach 40. XX wieku w kształcie średniowiecznym (charakterystyczną zmianą w jej wyglądzie jest powrót do starej formy dachu).

Zegar na Bramie Targowej jest prezentem dla Elbląga od Senatu Hamburga.

Od 17.07.2006 r. można podziwiać widoki Starego Miasta z Bramy Targowej. Brama została udostępniona mieszkańcom i turystom. Wstęp na bramę jest bezpłatny. Obiekt jest pod stałą ochroną.
Z Bramą Targową związana jest legenda o Piekarczyku. Jak wynika z przekazów historycznych podczas wojen polsko-krzyżackich, w marcu 1531 roku, jeden z oddziałów krzyżackich zamierzał podstępnie zdobyć Elbląg. Miasto uratował, dzięki przytomności swojego umysłu, czeladnik piekarski, który w porę dostrzegł napastników; oskardem przeciął linę podtrzymującą bronę zawieszoną w Bramie Targowej. Wejście zostało zablokowane. Miasto i jego mieszkańcy zostali ocaleni. Pamięć o dzielnym piekarczyku przetrwała wieki. Dziś wydarzenie to przypomina pomnik piekarczyka (autorstwa Waldemara Grabowieckiego) stojący przed bramą. Wizerunek Bramy Targowej został umieszczony na rewersie okolicznościowej monety dwuzłotowej z cyklu „Miasta historyczne w Polsce" wyemitowanej przez Narodowy Bank Polski w 2006 roku.

Muzeum Archeologoczno - Historyczne w Elblągu

W Muzeum Archeologoczno - Historycznym w Elblągu oglądać można ciekawe eksponaty pochodzące z dwóch stanowisk archeologicznych: Starego Miasta w Elblągu i dawnej osady handlowej Truso. Prowadzone od ponad 20 lat na terenie Starego Miasta, na niespotykaną w Europie skalę prace wykopaliskowe sprawiają, że z każdym rokiem zbiory muzealne powiększają się o tysiące kolejnych przedmiotów wykonanych z ceramiki, metalu, drewna,, skóry, bursztynu, szkła itp. Niektóre z tych przedmiotów są ewenementami na skalę europejską jak chociażby kolekcja średniowiecznych instrumentów muzycznych, znaków pielgrzymich, tablic woskowych używanych kiedyś jako pomoc dydaktyczna.

Na podstawie wykopalisk odtworzyć można z dużą dokładnością obszar zajmowany przez Stare Miasto w Elblągu, poznać zmieniająca się modę a także stan zamożności dawnych mieszkańców miasta. Odnalezione przedmioty świadczą także o rozległych kontaktach handlowych kupców elbląskich z wieloma ośrodkami dawnej Europy.

Rewelacyjne wyniki przyniosły także badania na stanowisku Truso. W VIII - X wieku ne. nad brzegami jeziora Drużno została założona przez duńskich Wikingów faktoria handlowa. W pewnym okresie jej znaczenie w wymianie handlowej w strefie Bałtyku porównywane było z osadami Birka, w pobliżu Sztokholmu i w Hedeby, na Półwyspie Jutlandzkim. W Truso prześledzić można związki handlowe z wieloma regionami dawnej Europy a także z krajami arabskimi. Kolekcje te uzupełniają wyroby elbląskiego rzemiosła: meble, puchary z cyny itp.

Na dziedzińcu muzeum znajduje się fragment 16-bocznej, granitowej kolumny. Jest to pozostałość zamku krzyżackiego w Elblągu. Prawdopodobnie na kolumnie tej spoczywało sklepienie kaplicy lub refektarza zamkowego. Po przeniesieniu się władz zakonnych do Malborka zamek w Elblagu stał się siedzibą Wielkiego Szpitalnika. W 1454 roku obiekt zajęli mieszkańcy Elbląga, którzy następnie rozebrali budowlę. Z dawnego zamku ocalały jedynie fragmenty budynku m.in. piwnice.

Centrum Sztuki - Galeria EL

Centrum Sztuki - Galeria EL mieści się w dawnym kościele podominikańskim. Dominikanie przybyli do Elbląga z Krakowa. W 1238 roku mistrz krajowy krzyżacki Herman Balk nadał zakonowi przywilej lokacyjny - teren, na którym stanęła świątynia. Kościół był kilkakrotnie przebudowywany. W 1945 roku świątynia została poważnie uszkodzona. W latach 70., dzięki inicjatywie grupy entuzjastów, kościół został odbudowany a następnie zaadoptowany na centrum sztuki współczesnej.

Niezwykłe jest połączenie nowej dla tego obiektu funkcji z zabytkowym wnętrzem gotyckiej świątyni. Na ścianach i posadzkach znaleźć można płyty nagrobne i epitafia pochodzące m.in. z XVII i XVIII wieku. Zostały na nich umieszczone nazwiska zmarłych, przedstawicieli znanych niegdyś a także szczególnie zasłużonych dla Elbląga rodów patrycjuszowskich, osób duchownych itp.

Duchy przeszłości spoglądają z wyrozumiałością na kolejne przedsięwzięcia artystyczne: wystawy, przedstawienia i koncerty, odbywające się w historycznych murach dawnego kościoła.

Biblioteka Elbląska im. Cypriana Norwida

Nietypowy wygląd Biblioteki Elbląskiej wiążę się z przeszłością obiektu, w którym mieści się ta instytucja. W dniu 15 marca 1242 roku rada miejska Elbląga i mistrz krajowy wystawili akt fundacyjny dla budynku. Pierwotnie służył on jako przytułek dla starców i chorych a następnie - jako szpital. Dawny zespół poszpitalny spłonął podczas działań wojennych w 1945 roku. W odbudowanym w latach 70. obiekcie mieści się Biblioteka Elbląska.

Biblioteka posiada jeden z bardziej cennych zbiorów starodruków. Po wojnie zostały one przewiezione do Torunia, gdzie stały się częścią zbiorów biblioteki uniwersyteckiej. W ostatnich latach cenne zbiory, stanowiące fragment dawnej Biblioteki Elbląskiej powróciły na swoje miejsce. Warto odwiedzić bibliotekę w Elblągu, by zapoznać się z ciekawymi zbiorami zgromadzonymi w Pracowni Regionalnej. Biblioteka w Elblągu znana jest także z ciekawych inicjatyw kulturalnych: spotkań, wystaw itp.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Urzędu Miasta w Elblągu.

Przydatne strony:
www.turystyka.elblag.eu
 

Źródło: www.umelblag.pl
Foto: www.umelblag.pl
Foto:
Archiwum. Warmińsko-Mazurska Regionalna Organizacja Turystyczna w Olsztynie

POWIAT – Elbląski

Powiat elbląski leży w zachodniej części województwa warmińsko – mazurskiego, zajmuje powierzchnię 143 055 ha. Obszar powiatu zamieszkuje blisko 57 tys. osób, co stanowi 4% ludności województwa. Powiat elbląski podzielony jest na 9 jednostek administracyjnych, w tym 3 o charakterze miejsko-wiejskim: Młynary, Pasłęk, Tolkmicko i 6 o charakterze wiejskim: Elbląg, Godkowo, Gronowo Elbląskie, Markusy, Milejewo i Rychliki.
Walory powiatu elbląskiego to: centralne położenie Elbląga względem powiatu elbląskiego i bliskość dużych portowych metropolii, położenie w pasie ważnych układów komunikacyjnych, dostęp do morza Bałtyckiego przez Zalew Wiślany i port w Elblągu, duży udział wód powierzchniowych i lasów w ogólnej powierzchni (ok.40%), bogactwo flory i fauny oraz znaczny udział obszarów przyrodniczo cennych, niezwykle bogata historia i zachowane dziedzictwo kulturowe.

Jedną  z największych atrakcji turystycznych powiatu elbląskiego i to na skalę europejską jest Kanał Elbląski. Zaprojektował go w latach 1825 - 1844 holenderski inżynier Jakub Jerzy Steenke. Budowę rozpoczęto w 1846 roku. Całkowita długość drogi wodnej wynosi 127,5 km. Perełką tej jednej z dwóch tego typu dróg na świecie jest pięć pochylni (Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie, Całuny), dzięki którym statki pokonują  2 km po suchym lądzie.
Zadaniem systemu pochylni jest pokonanie olbrzymiej różnicy poziomu wód, wynoszącej około 100 m na przestrzeni 9,6 km.
                    
Ze względu na rzeźbę terenu w powiecie elbląskim można spotkać krajobrazy:

- nadzalewowe (gmina Elbląg, Tolkmicko),
- deltowe (gmina Elbląg),
- jeziorno-bagienne (gmina Elbląg, Markusy),
- równin i wzniesień morenowych (gmina Pasłęk),
- pagórków pojeziernych (gmina Godkowo),
- dolin i równin (dolina rzeki Baudy, Wąskiej Pasłęki).

W związku z występowaniem obszarów o wybitnych walorach przyrodniczych utworzona jest sieć obszarów przyrodniczo cennych, prawnie chronionych, m.in. rezerwaty przyrody, Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej, Obszary Chronionego Krajobrazu.
Niepowtarzalnym zjawiskiem jest rezerwat jeziora Druzno zaliczany do rezerwatów o randze międzynarodowej. Występuje tu około 180 gatunków ptactwa błotnego i wodnego. Jest ono miejscem lęgowym i ostoją rzadko występujących gatunków.

Na terenie powiatu znajduje się wiele zabytków z okresu średniowiecza i wieków nowożytnych, są to m.in.: Ratusz Gotycki, Brama Kamienna i Młyńska w Pasłęku, układ urbanistyczny Starego Miasta w Młynarach, Pasłęku i Tolkmicku, zabytkowa letnia rezydencja cesarska w Kadynach (gmina Tolkmicko), unikatowe stanowiska archeologiczne z licznymi grodziskami (Weklice, Janów),  zespoły dworsko-pałacowe, w tym: dwór  Dohnów z XVIII w Dawidach (gmina Pasłęk) i Bielicy (gmina Godkowo), zespół pałacowy w Janowie Pomorskim (gmina Elbląg), zespół pałacowo-parkowy w Kwitajnach (gmina Pasłęk), pałac wraz z parkiem w Powodowie i Topolnie Wielkim (gmina Rychliki), zespół dworsko-parkowy w Połoninach (gmina Tolkmicko),układ ruralistyczny wsi Tropy Elbląskie (gmina Elbląg) i Kadyny (gmina Tolkmicko), liczne zabytkowe kościoły, kaplice i cmentarze.

Do Rejestru Zabytków wpisano 198 obiektów, w tym 35 kościołów, 5 kaplic, 5 cmentarzy (ewangelickie, mennonickie i żydowski) i 13 cmentarzy przykościelnych, zamek krzyżacki, 23 zespoły dworsko-pałacowe, 3 zagrody typu holenderskiego. Charakterystyczne niegdyś dla tego terenu wiatraki występują już nielicznie.

Jedną z unikatowych atrakcji powiatu elbląskiego są liczne obiekty kultury materialnej związanej z osadnictwem mennonickim. Mennonici członkowie anabaptystycznego ruchu religijnego przybyli na żuławy z Niderlandów na początku XVI w.
Na terenie powiatu można spotkać wspaniałe domy podcieniowe, zagrody typu holenderskiego, bardzo liczne są kościoły oraz inne obiekty sakralne, dawne cmentarze mennonickie. Wielką gratką są urządzenia hydrotechniczne: stacje pomp odwadniających, kanały śluzy, mosty podnoszone i obrotowe.
        
Zachowane dziedzictwo kulturowe, bogata historia, unikatowe stanowiska archeologiczne, wybitne walory krajoznawcze z zachowanymi naturalnymi krajobrazami, znaczna ilość lasów i wód powierzchniowych stanowią dobre warunki do rozwoju różnych form wypoczynku i rekreacji.

Na terenie powiatu elbląskiego znajduje się wiele ciekawych szlaków turystycznych m.in: Szlak Kopernikowski, biegnący przez miejscowość, w których  przebywał Mikołaj Kopernik, Szlak św. Wojciecha z Elbląga do Świętego Gaju - miejsca męczeństwa św. Wojciecha, Szlak wodny na Kanale Elbląskim z zespołem pięciu pochylni, tor wodny na rzece Elbląg i Zalewie Wiślanym, trasy rowerowe, piesze i konne między innymi po Wysoczyźnie Elbląskiej.

Powiat elbląski oferuje odwiedzającym szereg hoteli, zajazdów, gospodarstw agroturystycznych oraz obiektów gastronomicznych. Powiat posiada dogodną sieć systemów transportowych oraz komunikacji drogowej, kolejowej oraz wodnej, ma łatwy dostęp do przejść granicznych.

Na swoim terenie posiada również grunty specjalnej strefy ekonomicznej, które są do dyspozycji potencjalnych inwestorów. Powiat elbląski jest obszarem o korzystnym położeniu geograficznym, bogatą przyrodą i krajobrazem łączącym w sobie wyżyny, niziny oraz depresję (najniżej położony punkt w Polsce 1,8m p.p.m. w Raczkach Elbląskich). Krzyżuje się tu wiele szlaków turystycznych.

Władze samorządowe wraz z życzliwymi mieszkańcami sprzyjają harmonijnemu rozwojowi tej ziemi i zachowaniu jej cennych walorów przyrodniczych, kulturowych, co przyciąga z roku na rok coraz szerszą rzeszę turystów.

Więcej informacji na oficjalnej stronie Powiatu Elbląskiego.

Przydatne strony:
www.turystyka.elblag.eu

Źródło:www.turystyka.elblag.eu
Foto: www.powiat.elblag.pl