Miejsca - Górowo Iławeckie - Muzeum Przemysłu Gazowniczego

MUZEUM PRZEMYSŁU GAZOWNICZEGO
Muzeum mieści się w zabytkowym budynku gazowni, powstało w 1994 roku, dwa lata po zakończeniu pracy gazowni. Remontem obiektu oraz przystosowywaniem go do potrzeb muzeum zajęli się w czasie wolnym od pracy górowscy pracownicy gazowni. W trakcie robót remontowych budynku natrafiono na zabytkowe elementy stanowiące obecnie część ekspozycji. W piecowni odkryto ceglaną posadzkę pochodzącą z początku XX wieku, a po obniżeniu warstwy ziemi na zewnątrz obiektu ukazał się wspaniały, oryginalny stary bruk. Prace remontowe objęły również wymianę i wzmocnienie fragmentów murów oraz zabezpieczenie i podwieszenie zbiornika gazu. W miejscu, gdzie znajdowało się składowisko węgla, zgromadzono różnego rodzaju akcesoria gazownicze: gazomierze, ciśnieniomierze, a także kuchenki i piecyki gazowe. Obecnie muzeum jest jedną z atrakcji turystycznych Warmii i Mazur. W lipcu 1994 roku Państwowa Służba Ochrony Zabytków w Olsztynie wydała decyzję w sprawie wpisania Muzeum Gazownictwa w Górowie Iławeckim do rejestru zabytków.

Historia powstania gazowni miejskiej w Górowie Ił. sięga początków XX wieku. W 1907 roku magistrat, powziął decyzję o budowie gazowni na węgiel kamienny. Budowę ukończono w 1908 roku, w tym dniu wyprodukowano pierwszy gaz. Węgiel dowożono z kopalni Bulfen. Gazownia w latach 1908-1910 zarządzana była przez Centralny Urząd w Bremie. W 1910 przeszła pod zarząd miasta. Do 1925 roku miasto było oświetlane przez 42 latarnie gazowe, gazownia obsługiwała około 400 gospodarstw domowych. Gazownia pracowała nieprzerwanie aż do lutego 1945 roku. Po II wojnie światowej zdewastowana w 45% zaczęła na nowo pracować dopiero w 1964 roku, dzięki urządzeniom uzupełnionym z ościennych gazowni w Sępopolu i w Braniewie. Zakład w Górowie Iławeckim pracował aż do 1992 roku.
Kontakt:
11-220 Górowo Iławeckie,
ul. Wyszyńskiego 20
tel. 89 761 10 92

HISTORIA MIASTA
Górowo Iławeckie to teren dawnej  pruskiej Natangii, czyli ziemi pruskiego plemienia Natangów. Przybyły na te tereny Zakon Krzyżacki prowadził swą ekspansywną politykę za pomocą ognia i miecza, co niekoniecznie musiało się wszystkim podobać, a zdecydowanie nie odpowiadało pracowitym, żyjącym w swych leśnych ostępach, pogańskim Prusom. To zresztą stało się przyczyną ich zagłady, ponieważ nie potrafili skonsolidować swoich sił w walce z Krzyżakami. Na krótko udało się to Herkusowi Monte – natangijskiemu wodzowi, pod dowództwem którego Prusowie początkowo odnosili sukcesy w walce z Zakonem Krzyżackim. Podczas powstania w roku 1260  dotarł on wraz ze swoimi oddziałami aż na Ziemię Chełmińską. Niestety powstanie upadło, Krzyżacy zwyciężyli. Górowo Iławeckie zostało założone 5 lutego 1335 roku nadaniem osadzie praw miejskich przez komtura bałgijskiego Heinricha de Muro. Pierwszymi sołtysami są wymienieni w dokumencie lokacyjnym Herman i Albert. Początkowo miasto nazywano „Landstrasse”, później „Landsberg”.

Przez długi czas Górowo Iławeckie było miastem lennym, prywatnym. Od roku 1535 miasto miało nowego pana, był nim Friedrich von Waldburg, który otrzymał Landsberg wraz Kandytami i Dzikowem za sukcesy w wojnie z Polakami. Jego wnuk Fabian von Waldburg umarł, a wdowa po nim Helena Dorothea wyszła za mąż po raz drugi za Otto von Schwerina, naczelnego prezydenta Prus Książęcych. Żył jeszcze Gebhard von Waldburg, syn Heleny Dorothei, ale prowadził wystawny styl życia, a w końcu zginął w pojedynku. I tak majątek Wildenhoff przejął Otto von Schwerin. To jego wnuk Friedrich Wilhelm wybudował siedzibę rodową  - pałac w Dzikowie i ożenił się z Charolotte von der Heyden. Herby obu rodów  dziś widnieją na suficie kościoła ewangelickiego (obecnie cerkiew greckokatolicka). Majątek w Dzikowie pozostawał w rękach rodu von Schwerin aż do II wojny  światowej. Podczas ich  panowania w 1686 roku Górowo przeżyło proces i egzekucję czarownicy. Niejaka Englersche z Augam podobno uprawiała czary i utrzymywała kontakty z diabłem. Poddana torturom przyznała się do wszystkiego. Sąd skazał ją na karę śmierci przez spalenie na stosie. Przed śmiercią ścięto oskarżonej toporem głowę. Podczas swej wielowiekowej historii Górowo Iławeckie doświadczało raczej więcej upadków niż wzlotów. Miasto płonęło co najmniej siedem razy, przeżywało epidemie cholery, dżumy, tyfusu. W roku 1710 szalała dżuma, a zmarłych chowano na tzw. Górze Dżumy, dzisiejszym terenie gazowni miejskiej.

Od roku 1718 do1779 Górowo Iławeckie było miastem garnizonowym. Stacjonowały tu kompanie pruskiego regimentu - grenadierzy. Jedynym śladem po stacjonujących oddziałach jest zegar ratuszowy, który został zrobiony na ich prośbę. Do nie najlepszych okresów dla Górowa należą także czasy wojen napoleońskich, wskutek których miasto ucierpiało straszliwie. Wraz z oddziałami wojska do miast wkroczył głód, strach i choroby. 17 lutego 1807 roku na miejscowej plebani przebywał Napoleon Bonaparte. Niedaleko od Górowa, bo pod Pruską Iławką doszło do jednej z najkrwawszych batalii całej epoki. W drugiej  połowie XIX wieku i na  przełomie wieków XIX i XX miasto zaczęło się rozwijać (m.in. w  1908 została oddana do użytku gazownia miejska)

Najbardziej potężny z kataklizmów XX wieku – II wojna światowa spowodowała wiele tragicznych zdarzeń  m.in. przesunięcia granic i deportacje ludności.  Wydarzenia te miały ogromny wpływ również na małe Górowo. Po raz pierwszy w swojej historii miasto pojawia się  w granicach Polski. Jego mieszkańcami zostają przybywający z różnych stron kraju Polacy, spora liczba znad Wilii i Niemna, przesiedleni przymusowo Ukraińcy i pozostali nieliczni Niemcy. Kolejne pokolenia mieszkańców starają się pielęgnować swoją kulturę i tradycje. Nikogo nie dziwi tryzub na koszulce chłopaka przechodzącego obok na ulicy,  każde dziecko w Górowie wie co to są Kaziuki, niejeden zna smak hreczanych gołąbków, kindziuka i cepelinów. Wielokulturowość łatwo można dostrzec szczególnie podczas świąt religijnych, czy też uroczyście obchodzonych Dni Miasta.

DREYSE
Stowarzyszenie Historyczno-Kolekcjonerskie „DREYSE” zostało założone przez grupę ludzi zamiłowanych w poznaniu dziejów swojego regionu. Główne zainteresowania skierowaliśmy na okresy wojen jakie toczyły się w regionie i przedmioty z nimi związane, oraz poznanie kultury i obyczajów ludności zamieszkującej w regionie. Stowarzyszenie od kilku lat gromadzi przedmioty związane z historią tych czasów w utworzonej "Izbie Pamięci".
W miesiącu czerwcu 2008 r. została uroczyście otwarta przez nasze stowarzyszenie „Regionalna Izba Pamięci”. Znajduje się w niej kilka tysięcy przedmiotów, które można podzielić na kilka działów: militaria, odznaczenia, numizmatyka, księgi i dokumenty, porcelana, wyroby artystyczne z tzw. sztuki okopowej. Izba pamięci jest ogólnie dostępna, organizujemy okolicznościowe wystawy oraz udostępniamy izbę do celów edukacyjnych.
Ściśle współpracujemy z władzami miasta , samorządem terytorialnym szkołami i innymi instytucjami użyteczności publicznej. Za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków prowadzimy poszukiwania mające na celu odnajdowanie ukrytych lub porzuconych dóbr kultury dawnych i obecnych mieszkańców tych ziem. Odnajdowane przez nas przedmioty mające wartość historyczną związaną nieoderwalnie z regionem umieszczamy we wspomnianej izbie.
Kontakt:
Przewodniczący:
Krzysztof Jacek Skłodowski
tel: 600 044 193
Z-ca przewodniczącego:
Mirosław Worobiec
tel: 724 345 355

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY RZYMSKOKATOLICKI
Pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Agaty w Górowie Iławeckim (1892-1895 - budowa, 25 IX 1895 - konsekrowany, bp Andrzej Thiel)
Początki kościoła pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa Pana Jezusa w Górowie Iławeckim sięgają 28 listopada 1866 roku. Wówczas to grupa katolickich mieszkańców miasta wystosowała pismo do biskupa z prośbą o ustanowienie gminy katolickiej, na które dn.13.02.1867 roku biskup Joseph Ambrosius Geritz odpowiedział pozytywnie. I tak powstała górowska  wspólnota katolicka. Pierwszą mszę św. odprawiono 13.02.1867 roku w prywatnym domu. Liczba katolików zaczęła się powiększać i trzeba było myśleć o budowie kościoła. Wspólnie postanowiono o jego powstaniu i nie szczędzono sił i środków. Prace budowlane zakończono w roku 1895. Uroczyste poświęcenie kościoła p.w. Najświętszego Serca Jezusowego i św. Agaty nastąpiło 25.09.1895.
Świątynia jest pięknie zaprojektowana i wkomponowana w ogólną panoramę miasta. Po II wojnie światowej przejęcie kościoła (częściowo zrujnowanego) nastąpiło 28.03.1946 przez przybyłego ks. Janiszewskiego.
W ostatnim czasie przywrócono do świetności dawny ołtarz, usunięty w latach 70-tych. Odrestaurowany wrócił na swoje miejsce. Poświęcony został w marcu 2002 roku. Przy kościele znajduje się obelisk (w kościele tablica), upamiętniające żołnierzy Armii gen. Andersa. W budynku  dawnej plebani istnieje punkt opieki „Caritas”. Znajduje się tam świetlica dla dzieci i punkt opieki medycznej.

RATUSZ
Stoi na głównym placu Górowa, z którym stosunkowo łaskawie obeszła się ostatnia wojna i wyzwoliciele. Niewiele w nim powojennej szpetnej zabudowy, niestety tak często spotykanej w innych miastach Mazur i Warmii. W budynku ratusza rajcowie sprawowali swoje urzędy nieprzerwanie od ponad sześciuset lat. Pierwotnie gotycką budowlę oczywiście wielokrotnie później przebudowywano, jednak niezmiennie od stuleci stoi pośrodku rynku.
Ratusz, kamieniczki w rynku, a nawet nawierzchnia głównego placu miasta prezentują się pięknie po niedawnym remoncie. Są tutaj dwa ciekawe miejsca. Pod ścianą ratusza od strony zachodniej wmurowano tablicę, która upamiętnia egzekucję z 1686 r. Spalono wówczas na stosie kobietę oskarżoną o czary, mieszkankę wsi Augamy, położonej kilkanaście kilometrów na północny zachód od Górowa. W wieży ratuszowej znajduje się miejski zegar zbudowany w XVIII w. Dzwon znajdujący się w wieży pochodzi z Królewca. Odlano go w 1692 r.

KOŚCIÓŁ GRECKOKATOLICKI
Cerkiew pochodzi z XIV wieku. Był to dawny kościół ewangelicki. Do cerkwi przylega XV-wieczna wieża. Wewnątrz zobaczyć można piękny ikonostas Jerzego Nowosielskiego Znajduje się też tutaj powstałe w 1660 roku barokowe malowidło sufitowe, (jedno z największych i najpiękniejszych na Warmii i Mazurach). I tak świątynia pobudowana w XIV wieku jako kościół katolicki, w dobie reformacji stała się ewangelickim, a u schyłku wieku XX zaczęła pełnić funkcję cerkwi greckokatolickiej.
Ostatnimi laty przeprowadzono renowację XVII- wiecznego barokowego malowidła sufitowego. Odnawianie stropu rozpoczęto w 2002 r., przeprowadzono remont więźby dachowej, wymieniono dachówki. Prace zakończono w listopadzie 2007 r. W roku 2003r. parafia pozyskała na własność budynek starej pastorówki kościoła ewangelickiego, w którym po 1945 roku mieściła się szkoła. Pochodzi on z XVII wieku, to właśnie tu w lutym 1807 roku nocował Napoleon Bonaparte. W budynku został przeprowadzony kapitalny remont obiektu pod kątem potrzeb parafii.

WOJEWÓDZKI SZPITAL REHABILITACYJNY
Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny w Górowie Iławeckim jest nowocześnie wyposażoną placówką o blisko 40-letniej tradycji w zakresie rehabilitacji medycznej. Doświadczenie oraz zaangażowanie personelu w pracę z chorymi daje szansę szybkiego powrotu do zdrowia. Zatrudniamy kadrę medyczną o wysokich kwalifikacjach oraz psychologa i logopedę.


Szpital otrzymał certyfikat jakości ISO 9001:2000 w zakresie rehabilitacji stacjonarnej, dziennej, ambulatoryjnej, domowej oraz profilaktyki i promocji zdrowia. Wyposażenie szpitala, przytulne 2-osobowe i 3-osobowe sale wraz z przyjazną atmosferą przyczyniają się do poprawy komfortu pobytu pacjenta. Dogodne warunki rekreacji i wypoczynku stwarza dodatkowo duży przyszpitalny park.

Źródło: Archiwum Ośrodka Kultury w Górowie Iławeckim
Foto: Archiwum Ośrodka Kultury w Górowie Iławeckim