Miejsca - Historyczne Reminiscencje

Przygoda z Warmią i Mazurami zaczyna się najczęściej od przyrody i pięknych krajobrazów. Dopiero później, kiedy wejdzie się do kilku kościołów, zwiedzi fortyfikacje i zamki, natknie na leśne cmentarze, pojawiają się pytania o zawiłe losy tej krainy i dzieje jej mieszkańców.
Historia Warmii i Mazur jest nierozerwalnie związana z historią pogańskich Prusów, którzy pochodzili z ludów bałtyckich, zamieszkujących te tereny od VI wieku p.n.e. Plemiona Prusów nie wytworzyły państwa, łączyła ich jedynie wspólnota kulturowa: język, tradycja i religia. Niewiele też o nich wiadomo, bo nie pozostawili przekazów na piśmie.

Byli rolnikami i zbieraczami bursztynu (jantar wydobywano tu metodą odkrywkową, a potem bursztynowym szlakiem wożono nad Morze Śródziemne, gdzie był na niego ogromny popyt), zmarłych palili na stosach, a prochy składali w urnach, które następnie zakopywali w ziemi. Czcili kilka bóstw, m.in. Perkuna – boga wojny, i Curche – bóstwo urodzaju. W Europie przełomu X i XI wieku Prusowie byli jednym z ostatnich ludów pogańskich, co przyczyniło się do ich
zguby. Na początku XIII wieku Konrad Mazowiecki uznał, że chrystianizacją Prusów zajmą się Krzyżacy.

W 1230 roku zakon rozpoczął więc podboje. Na opanowanie tych ziem Krzyżacy poświęcili kilkadziesiąt lat, a drogę ich podbojów znaczyły warowne grody i zamki. W 1243 roku papież Innocenty IV podzielił ziemię pruską (zarówno tę już zdobytą, jak i jeszcze niepodbitą) na cztery diecezje. Ustalono też, że z każdego obszaru jedna trzecia przypadnie we władanie biskupom.
Zakonne państwo stało się siłą, z którą musieli liczyć się inni władcy. Broniąc się przed rycerskim naporem, litewski książę Jagiełło przyjął chrzest i poślubił polską królową Jadwigę, zakładając dynastię Jagiellonów. Gdy w 1409 roku Krzyżacy – bojąc się utraty posiadłości na litewskiej Żmudzi – rozpoczęli wielką wojnę, polsko-litewskie wojska mogły się im skutecznie przeciwstawić.
W lipcu 1410 roku zakon poniósł druzgoczącą klęskę pod Grunwaldem, która złamała polityczną potęgę Krzyżaków. Nie oznaczało to jednak końca zakonnego państwa: dzięki udanym negocjacjom pokojowym rycerze zachowali prawie niezmieniony stan posiadania.

Ostatecznie walka o zwierzchnictwo nad terenami Prusów zakończyła się dopiero po pokoju toruńskim (1466 ), który podzielił te ziemie na dwie części. Korona Polska otrzymała m.in. Pomorze Gdańskie, okolice Elbląga oraz Warmię. Niniejsze tereny zwano od tej pory Prusami Królewskimi. Resztę ziem pozostawiono w rękach Krzyżaków. Zakon przestał jednak odgrywać polityczną rolę w Europie. Wybrany na wielkiego mistrza Albrecht Hohenzollern przekształcił państwo zakonne w świeckie księstwo – Prusy Książęce – i w 1525 roku złożył hołd lenny królowi Polski Zygmuntowi Staremu. Prusy Książęce stały się pierwszym protestanckim księstwem w Europie.

Sami Prusowie utracili odrębność kulturową – zostali wchłonięci przez żywioły: germański, polski i litewski. Po śmierci Albrechta zarząd nad Prusami Książęcymi przejęli elektorzy brandenburscy. Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm postanowił zrzucić lenność polską.
W 1657 roku uzyskał to, o co zabiegał – został niezależnym księciem. W 1701 roku jego syn Fryderyk Hohenzollern – odtąd Fryderyk I – mógł koronować się w Królewcu na „króla w Prusiech”. Prusy Książęce wraz z Brandenburgią zostały przekształcone w królestwo Prus.
W 1772 roku z inicjatywy Fryderyka II, syna Fryderyka Wilhelma, dokonano pierwszego rozbioru Polski. Prusy zaanektowały Warmię i inne ziemie Prus Królewskich, jedynie Gdańsk i Toruń pozostały przy Polsce. Pod rządami Fryderyka Prusy stały się jednym z głównych mocarstw europejskich.
Rozbudowano administrację, a ogromne terytorium księstwa podzielono na dwie prowincje: Prusy Wschodnie i Zachodnie. Pod koniec XVIII wieku nie było już Rzeczypospolitej Polskiej – została rozgrabiona między Rosję, Austrię i Prusy. Te ostatnie zdecydowały się wejść w sojusz z Rosją i wystąpić przeciw Napoleonowi.
W odpowiedzi cesarz wkroczył ze swą armią do Prus. Prowincja Prusy Wschodnie, która obejmowała m.in. dzisiejsze tereny Warmii i Mazur, stała się areną walk napoleońskich. W 1871 roku doszło do proklamowania cesarstwa niemieckiego pod hegemonią Prus, z królem pruskim Hohenzollernem jako dziedzicznym cesarzem niemieckim.

Prusy Wschodnie – peryferyjna, mało wydajna gospodarczo prowincja – rozwijała się powoli i z oporami. Podczas I wojny światowej teren Warmii i Mazur jako jeden z pierwszych stanął w ogniu walki. W sierpniu 1914 roku między Działdowem a Olsztynkiem doszło do ważnej bitwy między carską Rosją a cesarskimi Niemcami.
Rosyjska armia generała Aleksandra Samsonowa została kompletnie rozbita. Spektakularne zwycięstwo okrzyknięto nowym Tannenbergiem, nawiązując do bitwy pod Grunwaldem (po niemiecku bitwy pod Tannenbergiem). Państwa centralne wojny jednak nie wygrały. Po klęsce Rzeszy i po powstaniu niepodległej Polski pojawiła się kwestia przynależności narodowej Warmii i Mazur. Traktat wersalski ustanowił, że zadecyduje o tym plebiscyt. W głosowaniu, które odbyło się w lipcu 1920 roku, mieszkańcy Warmii, Mazur i Powiśla opowiedzieli się za pozostaniem w Niemczech.

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Departament Turystyki Wyd."Atrakcje turystyczne Warmii i Mazur"
Foto:
Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Departament Turystyki Wyd."Atrakcje turystyczne Warmii i Mazur"
Foto: GEP Chroszcz
Foto: D. Zaród