Kultura - Olsztyn - Miasto z kulturą

Olsztyn jest kameralnym miastem, które szczególnie w sezonie letnim tętni kulturą. Pobudzający do refleksji gotycki klimat zamku i katedry, a także relaksujące otoczenie wody i zieleni zachęcają mieszkańców do udziału w licznych wydarzeniach kulturalnych, których nie brakuje w programie Olsztyńskiego lata Artystycznego – jednego z największych letnich festiwali w Polsce.
Być może tę inspirującą atmosferę grodu nad Łyną odczuwał najwybitniejszy mieszkaniec miasta – Mikołaj Kopernik, który w olsztyńskim zamku zaczął spisywać swe fundamentalne dzieło „O obrotach sfer niebieskich”.

Najwybitniejsze postacie związane z miastem

MIKOŁAJ KOPERNIK

Chociaż osoba Mikołaja Kopernika kojarzy się głownie z Toruniem, to historia dowodzi, że silne związki astronoma z Olsztynem są faktem. Kopernik był w Olsztynie administratorem dóbr Kapituły Warmińskiej – w latach 1516-1519, a potem 1520-1521. Podczas wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521 kierował przygotowaniem zamków warmińskich do obrony. Wzmocnił wówczas fortyfikacje olsztyńskiej warowni, co było przyczyną rezygnacji wojsk krzyżackich z oblężenia.

Na rok 1520 datuje się także początek prac nad rękopisem „O obrotach sfer niebieskich”. Historycy udowodnili, że to właśnie w zamku w Olsztynie astronom rozpoczął obliczenia i systematyczne spisywanie swojego dzieła, a także sporządził słynne rysunkowe wyobrażenie teorii heliocentrycznej w postaci koncentrycznych kół odwzorowujących orbity planet i nieruchome Słońce w ich centrum.

Zamek, w którym urzędował astronom, jest teraz siedzibą muzeum regionalnego. Oprócz eksponatów związanych z Kopernikiem, które można podziwiać na tradycyjnej wystawie, w krużganku zamku znajduje się także tablica astronomiczna, wykonana własnoręcznie przez mistrza.

W Olsztynie odbywa się wiele imprez promujących miasto przez pryzmat osoby wielkiego uczonego, jak również samego Kopernika i jego osiągnięcia – należą do nich m. in. „Wakacyjne Czwartki z Mikołajem Kopernikiem” w zamku. 

Powstał także Szlak Kopernikowski pozwalający na zwiedzenie najważniejszych miejsc kojarzonych z astronomem.

ERICH  MENDELSOHN

Wybitny architekt modernistyczny urodzony w Olsztynie.  Uważa się go za przedstawiciela ekspresjonizmu i  twórcę konstruktywizmu. Zaprojektował wiele domów towarowych, budynki mieszkalne i fabryczne. Tworzył przede wszystkim dla społeczności żydowskich. Jeszcze w trakcie studiów na prośbę olsztyńskich Żydów zaprojektował dom przedpogrzebowy (budynek ten znajduje się na terenie cmentarza żydowskiego w Olsztynie). Najbardziej znanymi projektami architekta są: wieża Einsteina w Poczdamie, fabryka kapeluszy w Luckenwalde, dom towarowy Rudolf Petersdorff we Wrocławiu (obecnie dom handlowy „Kameleon”) oraz Dom Młodzieży Żydowskiej w Essen.

FELIKS NOWOWIEJSKI

Urodzony w Wartemborku k. Olsztyna (obecnie Barczewo) kompozytor, chórmistrz i organista-wirtuoz. W latach 1898-1900 pracował jako organista w kościele św. Jakuba w Olsztynie. Autor m. in. muzyki do „Roty” Marii Konopnickiej i hymnu „O Warmio moja miła” oraz opery „Legenda Bałtyku”.

Od 2002 r. w Barczewie corocznie odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Choralnej im. Feliksa Nowowiejskiego, a od 2005 r. w Olsztynie Festiwal „O Warmio moja miła” – także jego imienia. Imię kompozytora nosi również Filharmonia Warmińsko-Mazurska w Olsztynie.

 

Znane postacie związane z Olsztynem (współcześnie)

W Olsztynie urodziło się lub zamieszkuje spore grono postaci z pierwszych stron gazet. W sporcie miasto od lat rozsławia Krzysztof Hołowczyc – jeden z najbardziej utytułowanych polskich kierowców rajdowych, mający w swoim dorobku tytuły mistrza Polski, Europy, a także udane starty w eliminacjach świata (WRC) oraz legendarnym Rajdzie Dakar. Olsztynianinem jest również Piotr Bałtroczyk, znany dziennikarz, satyryk i konferansjer.

W grodzie nad Łyną swą szkołę tańca prowadzi Iwona Pavlovic – wielokrotna mistrzyni Polski w tańcu, utytułowana trenerka par tanecznych oraz jurorka w polskiej edycji programu „Taniec z gwiazdami”, gdzie oceniała gwiazdy wspólnie z innym mistrzem tańca wywodzącym się z Olsztyna  - Piotrem Galińskim.

W Olsztynie tworzyli i tworzą pisarze, m.in. Maria Zientara-Malewska, Włodzimierz Kowalewski i Mariusz Sieniewicz. Z miastem związane są również znane postacie polskiego filmu – m.in. reżyser Juliusz Machulski i aktorzy – Marek Kaliszuk, Izabela Trojanowska, Artur Steranko.

Z Olsztyna pochodzi reprezentant Polski w piłce nożnej – Adrian Mierzejewski, tu swoją przystań życiową odnalazł mistrz mieszanych sztuk walki – Mamed Chalidow.

Ze stolicy Warmii i Mazur wywodzi się też kilka znanych zespołów muzycznych i wykonawców, m.in. Afromental, Vader, Big Day, Czerwony Tulipan, Norbi, Harlem i Enej.

 

Najważniejsze zabytki

Zamek Kapituły Warmińskiej ( Muzeum Warmii i Mazur )

Najstarsza budowla w mieście. Wzniesiono ją w drugiej połowie XIV w. Najwybitniejszym mieszkańcem zamku był Mikołaj Kopernik, który rezydował tam w latach 1516-1519 i 1520-1521 w charakterze administratora dóbr Kapituły Warmińskiej. To w nim skonstruował słynną tablicę astronomiczną. Ten unikalny eksponat, jedyne na świecie narzędzie wykonane ręką, która „wstrzymała Słońce”, wciąż można podziwiać w zamku.  Nie doszło by do tego,  gdyby Kopernik nie obronił go przed najazdem krzyżackim. Obecnie mieści się tam Muzeum Warmii i Mazur.

Zobacz: www.muzeum.olsztyn.pl

Stary Ratusz

Budynek dawnego olsztyńskiego ratusza, z zachowanym gotyckim skrzydłem południowym, był siedzibą władz miasta do 1915 r. Kilkakrotnie palił się i ulegał prawie całkowitemu zniszczeniu – po raz pierwszy w 1620 r. w wielkim pożarze miasta.

Ostatni duży remont budynku trwał w latach 1996-2003. W toku prac przywrócono gotycki charakter elewacji skrzydła południowego oraz wieńczącą je wieżyczkę. Obecnie Stary Ratusz jest siedzibą Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej, cenionym miejscem wystawienniczym oraz popularnym miejscem spotkań olsztynian (atrium).

Brama Górna zwana Wysoką

Brama Górna, zwana Wysoką, stanowi fragment dawnego pasa murów obronnych. Jest jedyną ocalałą (z trzech) bramą strzegącą niegdyś wejścia do miasta. Wybudowano ją na przełomie XIV i XV w. u wlotu głównej drogi do miasta od strony północnej. W latach 1858-1898 pełniła rolę więzienia. Obecnie służy celom turystycznym – jako hotel. W 2003 r., z okazji 650-lecia miasta, bramę odrestaurowano, a rok później w jej blendzie umieszczono wizerunek Matki Bożej Królowej Pokoju, podarowany miastu przez papieża Jana Pawła II – Honorowego Obywatela Olsztyna.

fot. www.katedra.olsztyn.pl

Bazylika konkatedralna pod wezwaniem św. Jakuba Starszego

Kościół wzniesiono w XIV w., ale obecny kształt nadano mu dopiero na początku XVII w. Wiele elementów bazyliki przebudowano, całość utrzymano jednak w stylu gotyckim. Do najstarszych elementów należą późnogotycki tryptyk z początku XVI w. oraz tryptyk z ukrzyżowaniem z 1553 r. W 2003 r. kościół został podniesiony przez papieża Jana Pawła II do rangi bazyliki mniejszej. Od kilkunastu lat w każdą niedzielę lata (lipiec - sierpień) odbywają się w nim Olsztyńskie Koncerty Organowe.
Zobacz: www.katedra.olsztyn.pl

Placówki kultury i ich oferta

Miejski  Ośrodek Kultury

Największy organizator imprez kulturalno-artystycznych w mieście. Od października do czerwca w salach, pracowniach i galeriach MOK można uczestniczyć w licznych wydarzeniach kulturalnych. Praktycznie co drugi dzień mieszkańcy Olsztyna i ich goście mogą być na wernisażu, spotkaniu autorskim, debacie, spektaklu, koncercie, projekcji lub wykładzie. Latem MOK jest organizatorem obejmującego ponad 100 imprez Olsztyńskiego Lata Artystycznego.

Przy MOK działają również zespoły artystyczne, m. in. Chor Collegium Musicum, orkiestra smyczkowa Absolwent, grupa teatralna Kokon, zespół wokalny Moderato, klub plastyczny Sąsiedzi  i  in.

Zobacz:   www.mok.olsztyn.pl 

Olsztyński Teatr Lalek

Powstał w 1953 r. Przez 60 lat działalności dał ponad 200 premier dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Teatr jest obecny na najważniejszych przeglądach teatralnych w kraju i za granicą. W repertuar na stałe wpisane są takie wydarzenia kulturalne, jak Studencki Tydzień Teatralny oraz Olsztyński Tydzień Teatrów Lalkowych ANIMA.

OTL prowadzi też działalność edukacyjną. Po spektaklach odbywają się lekcje teatralne, dyskusje i spotkania z twórcami.

Zobacz: www.teatrlalek.olsztyn.pl

Olsztyńskie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne

Olsztyńskie Planetarium Astronomiczne otwarto 19 lutego 1973 r. – w pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Jest drugim co do wielkości planetarium w Polsce. Jego główną formą działalności jest prezentacja programów astronomicznych, które corocznie ogląda kilkadziesiąt tysięcy widzów.

Dla młodzieży są organizowane projekcje edukacyjne. Od wiosny 2012 r. placówka zaprasza na pokazy w systemie full-dome. Full-dome to nowoczesny cyfrowy system projekcyjny, który pozwala widzowi na opuszczenie Ziemi i odbycie wirtualnej podroży kosmicznej, podczas której obejrzy z bliska powierzchnię Księżyca, przeleci przez pierścienie Saturna lub wyląduje na Tytanie.

fot. www.planetarium.olsztyn.pl

Wśród nowoczesnych narzędzi edukacyjnych planetarium jest również specjalistyczny „astrobus”, który umożliwia organizację lekcji astronomii w terenie.

Obserwatorium Astronomiczne otwarto w 1979 r. w zaadaptowanej wieży ciśnień, zbudowanej w 1897 r. na wzgórzu Świętego Andrzeja przy ul. Żołnierskiej. Odbywają się w nim pokazy astronomiczne. Jedną z atrakcji jest obserwacja przez lunety plam na Słońcu. Przy obserwatorium działają koła zainteresowań. W pięciu pracowniach młodzież poznaje instrumenty astronomiczne, obserwacje gwiazdy  i rejestruje plamy słoneczne.

Zobacz: www.planetarium.olsztyn.pl

BWA Galeria Sztuki  w Olsztynie

BWA Galeria Sztuki jest wiodącą galerią sztuki w Olsztynie i regionie. Mieści się w reprezentacyjnym gmachu w centrum miasta, dzieląc go z Olsztyńskim Planetarium i Obserwatorium Astronomicznym oraz Biblioteką Multimedialną Planeta 11. Dysponuje dwoma salami wystawowymi oraz magazynem ze zbiorami sztuki.

Głównym celem galerii jest prezentowanie polskiej i zagranicznej sztuki współczesnej na wystawach czasowych oraz działalność edukacyjna. Galeria sprzyja działaniom w sferze różnorodnych form artystycznych, od klasycznych dziedzin sztuki (malarstwo, grafika, rzeźba, czy fotografia), poprzez performance, instalacje, aż po najnowsze działania w obszarze nowych mediów.

Od 1975 r. galeria organizuje Quadriennale Drzeworytu i Linorytu Polskiego, ważny ogólnopolski konkurs graficzny o uznanej już renomie i prestiżu. I właśnie zbiory grafiki są warte szczególnej uwagi zwiedzających BWA.

Zobacz: www.bwa.olsztyn.pl

Galerie MOK
• Spichlerz Sztuk
• Galeria Stary Ratusz
• Galeria Rynek
• Galeria Sąsiedzi
• Galeria Amfi lada
• Halo Galeria
Inne galerie:
• Galeria Jednego Obrazu
• Galeria Na Piętrze
• Galeria ArtDeco

Teatr im. Stefana Jaracza

Teatr w Olsztynie wybudowano w 1925 r. według projektu architekta Augusta Feddersena jako dar dla miejscowej ludności za wygrany przez Niemców plebiscyt. Lata wojny przetrwał prawie w nienaruszonym stanie. Po II wojnie światowej – 18 listopada 1945 r. premierą „Moralnością pani Dulskiej” zainaugurowano tu działalność polskiej sceny, której patronem został wybitny aktor Stefan Jaracz.

Teatr pracuje na kilku scenach: dużej, kameralnej, Margines oraz scence w kawiarence „Teatralna”. Jest organizatorem festiwali teatralnych, prowadzi działalność objazdową, a także wymianę z innymi teatrami. Przy teatrze działa Policealne Studium Aktorskie im. Aleksandra Sewruka, które posiada uprawnienia szkoły publicznej oraz prawo wydawania dyplomów państwowych w zawodzie aktora. Teatr realizuje również takie cykle, jak „Teatr przy Stoliku”, „Dramat w działaniu”, „Perforacje literackie”, „Didaskalia”. Foyer pełni także funkcję galerii, w której odbywają się wernisaże malarstwa, grafiki, rysunku, plakatu czy archiwaliów.

Ważne dla życia kulturalnego Olsztyna festiwale organizowane przez Teatr S. Jaracza to:
• Olsztyńskie Spotkania Teatralne
• Międzynarodowy Letni Festiwal Teatralny DEMOLUDY.

Zobacz: www.teatr.olsztyn.pl

Biblioteki

Miejska Biblioteka Publiczna

Skupia 16 filii, rozmieszczonych we wszystkich dzielnicach miasta. Czytelnicy mają do dyspozycji ponad 370 tysięcy książek, ponad 450 tytułów czasopism i niemal 20 tysięcy jednostek zbiorów specjalnych (video, CD, DVD i in.).

Biblioteki miejskie poświęcają szczególną uwagę pracy z dziećmi – poprzez udział najmłodszych w grach i zabawach, konkursach i zgadywankach, lekcjach bibliotecznych, zajęciach plastycznych i teatralnych, przeglądach książek i pogadankach, zajęciach głośnego czytania oraz spotkaniach autorskich.

Chlubą MBP są trzy biblioteki multimedialne: Planeta 11, Abecadło, Multi Centrum.

Zobacz: www.mbp.olsztyn.pl
www.planeta11.pl
www.abecadlo.olsztyn.pl
www.multicentrum.net

Wojewódzka Biblioteka Publiczna

W Starym Ratuszu, którego najstarszej części przywrócono gotycką postać i stanowi dziś perłę architektoniczną Olsztyna, mieści się wypożyczalnia główna Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej. Miejsce działań kulturalnych, m. in. Spotkań autorskich i wystaw w Galerii Stary Ratusz.

Zobacz: www.wbp.olsztyn.pl

Muzeum Warmii i Mazur

Swoją siedzibę ma w XIV-wiecznym gotyckim zamku Kapituły Warmińskiej. Gromadzi pamiątki przeszłości regionu z zakresu archeologii, historii, numizmatyki, sztuki, rzemiosła artystycznego, piśmiennictwa, kultury ludowej. Niepowtarzalny charakter zbiorów tworzą m. in. kolekcje rzeźby gotyckiej, malarstwa religijnego Warmii, portretu holenderskiego, wyrobów konwisarskich i ludwisarskich, a także grafiki współczesnej. Muzeum ma kilka oddziałów, spośród których najbardziej znane to Dom Gazety Olsztyńskiej i Muzeum Przyrody w Olsztynie.

Zobacz: www.muzeum.olsztyn.pl

Filharmonia Warmińsko-Mazurska im. F. Nowowiejskiego

W 1962 r. Państwowa Orkiestra Symfoniczna w Olsztynie otrzymała imię Feliksa Nowowiejskiego, wybitnego kompozytora o warmińskim rodowodzie.  Po 11 latach orkiestrę przekształcono w państwową filharmonię. 

Z orkiestrą filharmonii koncertują sławni artyści, stanowi ona również doskonałe miejsce promocji  utalentowanej muzycznie młodzieży. Dużym uznaniem melomanów cieszą się organizowane przez filharmonię festiwale muzyczne, cykle koncertowe i poranki symfoniczne.  Od 2011 r. Filharmonia ma wreszcie nową i piękną siedzibę.

Zobacz: www.filharmonia.olsztyn.pl

Najważniejsze imprezy kulturalne w mieście

Olsztyńskie Lato Artystyczne

Największy i najważniejszy festiwal, sztandarowy „produkt” Miejskiego Ośrodka Kultury. To cykl imprez odbywających się w wakacje. Główną sceną jest miejski amfiteatr. im. Czesława Niemena. Program OLA to przede wszystkim propozycje dla miłośników rożnych gatunków muzyki – od rocka i folku, poprzez jazz i blues, po muzykę klasyczną.
Wśród atrakcji festiwalu nie brakuje także widowisk teatralnych i kabaretowych, festynów, imprez dla dzieci, a nawet spektakli operowych.

Zobacz: www.olsztynskielatoartystyczne.pl

Olsztyńskie Noce Bluesowe

Jeden z najstarszych i najważniejszych festiwali bluesowych w Polsce, którego pierwsza edycja odbyła się w 1984 r. Festiwal tradycyjnie organizowany jest w drugiej połowie lipca.

Zobacz:   www.blues.olsztyn.pl 

Festiwal Teatralny DEMOLUDY

Ideą festiwalu jest stworzenie przestrzeni dla wielokulturowego dialogu krajów Europy Środkowo-Wschodniej. DEMOLUDY pozwalają na powrót odkryć i poznać kulturę sąsiadujących ze sobą narodów. Festiwalowym spektaklom towarzyszą warsztaty, koncerty, dyskusje, spotkania twórców z publicznością.

Zobacz: www.demoludy.art.pl

Olsztyńskie Spotkania Teatralne

Coroczny przegląd najlepszych spektakli scen polskich. Zapraszane są również zespoły zagraniczne. Podczas festiwalu ogłaszane są wyniki plebiscytu na „Teatralną kreację roku”. Nagroda jest przyznawana aktorom Teatru Jaracza za najlepszą rolę męską i kobiecą.

Zobacz: www.teatr.olsztyn.pl

Spotkania Zamkowe „Śpiewajmy poezję”

Impreza organizowana od 1974 r. Głównym punktem festiwalu jest konkurs młodych wykonawców poezji śpiewanej, któremu towarzyszą koncerty znanych polskich artystów.

Zobacz: www.spiewajmypoezje.pl

Supadance Polish Open Championships

To taneczne widowisko, łączące sportową rywalizację z prezentacją tańca na poziomie mistrzowskim, co roku ściąga do Olsztyna miłośników tańca z całego świata.

Zobacz:   www.polishopen.pl 

Międzynarodowe Olsztyńskie Dni Folkloru „Warmia”

Wielkie święto tańca, muzyki i śpiewu, kultywujące i upowszechniające dorobek niematerialnego dziedzictwa kulturowego wielu narodów. Ideą przewodnią jest przybliżanie olsztynianom
i turystom piękna tańca i muzyki ludowej z różnych stron świata.

Zobacz: www.warmia.art.pl

Warmiński Jarmark Świąteczny

Flagowe wydarzenie kulturalne zimy w Olsztynie. Kilkudniowa impreza nawiązująca swoim klimatem i charakterem do najpiękniejszych jarmarków bożonarodzeniowych Europy, z których słyną Austriacy i Niemcy. Prezentuje bogate tradycje i dziedzictwo historyczno-kulturowe Warmii i Mazur, a także innych regionów Polski i nie tylko (m. in. wystawcy z Litwy).

Centrum imprezy jest Stare Miasto, a na nim kilkadziesiąt drewnianych domków ze straganami, usytuowanych wokół Starego Ratusza. Do stoisk wiodą gości dwa szpalery pachnących choinek – od strony Wysokiej Bramy oraz Mostu Jana. Nastrój tej niezwykle „klimatycznej” imprezy wzmacniają liczne atrakcje towarzyszące, m. in. wizyta prawdziwego  Mikołaja z Rovaniemi w Laponii ( fińskie miasto partnerskie Olsztyna), pokazy iluminacji, videomappingu (efekty świetlne na budynkach starówki) oraz rzeźbienia w lodzie, Ogród Rzeźb Lodowych, „teatr ognia”, karuzela wenecka i kolej św. Mikołaja, koncerty i występy ulicznych teatrów.

Mieszkańców Olsztyna i turystów do stoisk wystawców przyciągają m. in. Artykuły kulinarne, słodycze, alkohole, rękodzieło i sztuka ludowa, ozdoby choinkowe, zabawki, odzież, biżuteria, wyroby ekologiczne, itp.

Zobacz: www.jarmark.olsztyn.eu

fot. www.jarmark.olsztyn.eu

Źródło: Wyd. "Odkryj Cztery Wymiary MIASTA – OGRODU!" . Urząd Miasta Olsztyn. Wydział Kultury, Promocji i Turystyki.
Źródło: Archiwum Urzędu Miasta Olsztyna
Foto: Piotr Placzkowski