Atrakcyjne miejsca Warmii i Mazur - Zamek Krzyżacki (Nidzica)

Nidzica to miasto z górującym nad zabudową zamkiem, częściowo skrytym wśród drzew. Przed wiekami była tu osada pruskiego plemienia Sasinów – po ich pokonaniu około 1268 roku Krzyżacy wznieśli w jej miejscu drewniano-ziemną fortecę. Ponieważ Nidzica leżała w ważnym strategicznie punkcie przy granicy z Mazowszem, fortecę zastąpiono murowanym zamkiem. Budowa gotyckiego, ceglanego gmachu, postawionego na kamiennej podmurówce, trwała od 1370 do 1407 roku. Jeszcze przed zakończeniem budowy, w 1376 roku, twierdza oparła się oddziałom litewskim księcia Kiejstuta. Kilkanaście lat później odbyło się w tym miejscu spotkanie przedstawicieli zakonu (z wielkim mistrzem Konradem Wallenrodem na czele), z polsko- litewską delegacją, m.in. księciem Skirgiełłą, księciem mazowieckim Ziemowitem oraz biskupem płockim.

W kolejnym stuleciu nidzicki zamek kilkakrotnie zajmowały polskie oddziały. Maszerująca pod Grunwald armia polsko-litewska przejęła Nidzicę bez oporu na trzy dni przed bitwą, a Jagiełło przekazał miasto księciu mazowieckiemu. Jednak już jesienią tego samego roku miejscowość odbili Krzyżacy. Cztery lata później podczas wojny „głodowej” z zakonem, oddziały polskie zdobyły warownię dzięki skutecznemu ostrzałowi z armat. W 1414 roku Krzyżacy odzyskali miasto i twierdzę.

Podczas wojny trzynastoletniej zamek obsadziła załoga Związku Pruskiego,  lecz mimo to po 1466 roku Nidzica pozostawała przy Krzyżakach. Polskie oblężenie podczas ostatniej wojny z zakonem krzyżackim (w 1521 roku) było nieskuteczne i choć miasto udało się zająć, to po roku 1525 przypadło Albrechtowi Hohenzollernowi jako część Prus Książęcych. W kolejnych wiekach Nidzica ucierpiała w wyniku sprzymierzenia z Polską oddziałów tatarskich (w 1656 roku), a następnie podczas wojen napoleońskich na początku XIX wieku oraz podczas I wojny światowej, gdy w okolicy rozgrywały się ciężkie walki z wojskami rosyjskimi, nazwane później bitwą pod Tannenbergiem.

Najcięższe chwile nastąpiły jednak w 1945 roku – podczas walk niemiecko- radzieckich miasto zostało niemal doszczętnie zniszczone. Zanim udamy się pod zamkowe mury, zatrzymajmy się na chwilę na starym mieście. Większość zabudowy regularnie rozplanowanej w średniowieczu osady stanowią powojenne bloki. Z dawnych murów, tworzących zamknięty prostokąt, pozostały jedynie krótkie fragmenty oraz dwie XIV-wieczne baszty . Na wydłużonym, prostokątnym rynku (obecnie plac Wolności) wyróżnia się foremną bryłą neoklasycystyczny ratusz z XIX wieku 6 oraz odbudowane kamieniczki w części wschodniej pierzei.
 

Główna świątynia starego miasta, kościół św. Wojciecha , zbudowana została przez Krzyżaków w XIV wieku, jednak odbudowa po zniszczeniach z 1914 roku znacznie zatarła cechy stylu gotyckiego, nadając obiektowi charakter pseudorenesansowy. W południowo-wschodnim narożniku starego miasta można zobaczyć tzw. Klasztorek 8 (dziś mieści się tu Archiwum Państwowe), gotycki budynek z pozostałością baszty z XIV wieku, włączony przed laty w ciąg obwarowań miasta.

Najciekawszym zabytkiem Nidzicy jest zamek, zbudowany na wzniesieniu na wschód od starego miasta. Okazałą budowlę przesłaniają drzewa, dlatego gotycką architekturę docenimy dopiero wtedy, gdy podejdziemy blisko. Przez główną bramę wchodzimy najpierw poprzez niskie, sklepione przejście na dziedziniec przedzamcza. Tuż przed nami wyrastają potężne, kwadratowe wieże narożne oraz środkowa wieża bramna zamku górnego. Można tędy wejść na dziedziniec, gdzie zobaczymy dość niefortunnie zrekonstruowane, betonowo-drewniane krużganki. Zamkowe sale mieszczą hotel z restauracją oraz miejscowy ośrodek kultury z niewielkim Muzeum Ziemi Nidzickiej.

Zwiedzanie organizowane jest w grupach z przewodnikiem
Nidzicki Ośrodek Kultury
ul. Zamkowa 2
tel.: 89 6250370
e-mail: nidzickiosrodekkultury@poczta.fm
www.nok.nidzica.pl

W okolicy miasta można zobaczyć wielki głaz narzutowy – na polach w pobliżu osiedla Tatary na południu Nidzicy leży granitognejs, mierzący 19 m w obwodzie i mający ponad 2 m wysokości. Na szczycie głazu przymocowano kulę, którą według legendy wystrzelono z zamku podczas oblężenia w 1656 roku. Kula zabiła siedzącego na głazie wodza tatarskich czambułów, oblegających Nidzicę. Tatarzy mieli do tego stopnia przerazić się śmiercią wodza, że odstąpili od prób zdobycia miasta i zamku. Na południe od Nidzicy możemy też skierować się do nieco dalej położonego, niewielkiego Kanigowa, gdzie znajduje się urokliwie ulokowany kościółek Podwyższenia Krzyża Świętego.

Świątynia stoi pod starymi drzewami, na terenie otoczonym kamiennym murkiem. Powstała już w XV wieku na planie prostokątnym. Kościół przebudowany został w XVIII wieku, a jego bryłę urozmaica wznosząca się nad dachem niewielka drewniana wieżyczka. We wnętrzu zachowała się drewniana XVIII-wieczna empora – pozostałość z czasów, gdy świątynia służyła ewangelikom. W Janowcu Kościelnym, 14 km na południowy wschód od Nidzicy, zamiast małej, kameralnej świątyni wiejskiej zobaczymy okazały kościół 11 z dwoma strzelistymi wieżami w fasadzie. Neogotycka, trójnawowa bazylika z transeptem (nawą poprzeczną) powstała w latach 1904–11 na wzór kościoła św. Floriana z warszawskiej Pragi. Kościół zbudowano w miejscu dawnej drewnianej kaplicy. Z jego budową związana jest ciekawa miejscowa legenda. Podobno w XIV lub XV wieku mieszkańcy tych okolic chcieli postawić nowy kościół, jednak uznali, że konieczna jest do tego zgoda samego papieża. Wybrana delegacja udała się zatem pieszo do Rzymu. Ojciec Święty, ujęty ich zaangażowaniem, nie tylko pozwolił na postawienie świątyni pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, ale też podarował jej figurę Pana Jezusa.

Więcej informacji o Nidzicy i jej walorach turystycznych na naszej stronie w dziale NATURA, REKREACJA oraz REGION.

Przydatne strony:
Miasto Nidzica
Powiat Nidzica

Źródło: Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Departament Turystyki. Wyd. "Wokół Grunwaldu"
Fot.
Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego Departament Turystyki. Wyd. "Wokół Grunwaldu".
Fot. GEP Chroszcz

Zdjęcia